Türkiye'de kentsel dönüşüm sürecini hızlandırmak amacıyla vatandaşlara hibe ve kredi imkanlarının yanı sıra kira ve taşınma yardımı ile vergi ve harç muafiyetleri gibi çeşitli destekler sunuluyor.

Anadolu Ajansının (AA) "Kentsel Dönüşüm" başlıklı dosya haberinin ikinci bölümünde, vatandaşların kentsel dönüşüm sürecinde yararlanabileceği hibe, kredi, kira yardımı ile vergi ve harç muafiyetleri gibi destek ve avantajlar ele alındı.

Bu desteklerin başında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına bağlı Kentsel Dönüşüm Başkanlığı koordinesinde başlatılan ve İstanbul'un tüm ilçelerini kapsayan "Yarısı Bizden" kampanyası geliyor.

Vatandaşlara ev ve iş yerlerinin dönüşümü için hibe, kredi ve taşınma yardımını kapsayan kampanyadan riskli konut sahiplerinin tümü faydalanabiliyor.

Yıl sonuna kadar riskli yapı ilan edilen tüm konut ve iş yeri sahiplerinin yararlanabileceği kampanya kapsamında vatandaşlara evlerini yeniden inşa ettirmeleri için 875 bin lira hibe, 875 bin lira kredi ve 125 bin lira tahliye desteği olmak üzere toplam 1 milyon 875 bin lira destek veriliyor.

Finansman desteğinden faydalanan vatandaşlar evlerini yüklenici firmalarla yeniden inşa ettirebiliyor.

Aynı koşullarda hak sahibinin bir dükkanı veya iş yeri için 437 bin 500 lira hibe, 437 bin 500 lira kredi ve 125 bin lira taşınma desteği sağlanıyor. Hak sahibinin diğer her bir dükkanı için 875 bin lira kredi imkanı sunuluyor.

Alan bazlı site benzeri büyük dönüşümlerde ise TOKİ veya Emlak Konut inşaatları üstleniyor. Bu modelde her bir hak sahibi için 875 bin liralık hibe desteği ve 125 bin liralık taşınma desteği sağlanıyor. Hibe tutarı bina maliyetinden düşürülüyor, arta kalan borç ise yine uzun vadeli uygun ödeme koşullarıyla taksitlendiriliyor.

Resmi Gazete'de yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile 31 Aralık 2026'da sona erecek kampanya ile ilgili vatandaşların lehine önemli bir düzenleme yapıldı. Bu değişiklikle ev ve iş yerini yenilemek isteyen vatandaşlar için riskli yapıların yıkım, ruhsat, kat irtifakı ve hak sahipliği tespiti gibi süreçlerin de zaman aldığı dikkate alınarak hak kaybı yaşamamaları için 31 Aralık 2026'ya kadar riskli yapı ilan edilen tüm bağımsız bölümlerin kampanyadan faydalanmasının önü açıldı. Bu sayede 2025 ve 2026 yıllarında riskli yapısı onaylanan konut ve iş yeri sahiplerinin tamamı "Yarısı Bizden" kampanyasından faydalanabilecek.

Ev ve iş yerlerinin dönüşümü için 3 milyon liraya varan kredi desteği

Kentsel dönüşümle ev ve iş yerlerini yenilemek isteyen İstanbullular, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda, Dünya Bankası finansmanıyla yürütülen "İklim ve Afetlere Dayanıklı Şehirler Projesi (İADŞP)" kapsamında 3 milyon liraya varan kentsel dönüşüm kredisinden faydalanabiliyor.

Proje kapsamında İstanbul'da Dünya Bankası aracılığıyla ilk yıl ödemesiz, 180 ay vade, aylık yüzde 0,69 faiz oranıyla 3 milyon liraya kadar finansman imkanı sunuluyor.

Bazı gruplara faiz indirimi de uygulanıyor. Buna göre, riskli yapıdaki bağımsız birim dışında tapuda kayıtlı başka konutu bulunmayan maliklere, orta ve düşük gelirli hanelere, şehit aileleri, harp ve vazife malulleri ile dul ve yetimler, emekliler, en az yüzde 40 engelli vatandaşlar ve hanehalkı reisi kadın olan hanelere yönelik faiz indirimleri uygulanıyor.

Faiz indiriminde ayrıca binanın enerji verimliliği de dikkate alınıyor. A sınıfı enerji kimlik belgesine sahip binalar için yıllık yüzde 0,50, B sınıfı enerji kimlik belgesine sahip binalar için ise yıllık yüzde 0,25 indirim yapılıyor.

Birden fazla kategori kapsamında bulunan vatandaşlar, indirimlerden birlikte yararlanabiliyor. Bu indirimlerin tüm koşullarını sağlayan hak sahipleri için faiz oranında yıllık toplam yüzde 1,25'e varan indirim uygulanabiliyor.

Proje İstanbul dışında 5 ilde daha uygulanacak

İklim ve Afetlere Dayanıklı Şehirler Projesi'ne başvurmak için devam eden icra, takip veya haciz kaydının bulunmaması şartı aranacak. Kredinin aylık taksit tutarının, belgelendirilmiş hanehalkı aylık gelirinin yüzde 70'ini aşmaması gerekecek.

Proje, Türkiye'de seçilen illerde sismik ve iklim koşullarına dayanıklı konut, kentsel altyapı ve hizmetlere erişimi artırmayı amaçlıyor.

İADŞP, ilk etapta İstanbul, İzmir, Kocaeli, Sakarya, Manisa ve Tekirdağ illerini kapsayacak. Bu illerdeki riskli yapı maliklerine uygun maliyetli finansman sağlanarak bu binaların depremlere ve iklim değişikliğine dayanıklı yapılara dönüşmesi hedefleniyor. İstanbul'un yanı sıra İzmir, Kocaeli ve Sakarya'da da başvuru süreci başladı.

Vatandaşlar, başvurularını yapabilecekleri irtibat ofislerinin bilgisine "kentseldirenclilik.csb.gov.tr" internet adresinden ulaşabilecek.

Yapı ruhsatı ve iskanda indirim imkanı

Sunulan destekler arasında "yapı ruhsatı harcı muafiyeti" de bulunuyor. Buna göre, kentsel dönüşüm kapsamında yeniden yapılacak binalar için belediyelerin aldığı inşaat (yapı) ruhsatı harcında indirim ve çeşitli muafiyetler uygulanıyor.

"Yapı kullanma izin belgesi (iskan) harcı muafiyetinde" ise inşaat tamamen tamamlandıktan ve yapı denetim firmalarının verdiği yapı seviye tutanağı yüzde 100 uygunluk seviyesine ulaştıktan sonra alınan iskan harcında da indirim imkanı sunuluyor.

"Tapu harcı muafiyeti" kapsamında kentsel dönüşüm kapsamına giren bir yapıda inşaatı yapan yüklenicinin hak ettiği bağımsız bölümlerin ilk satışındaki yüzde 4 alım-satım harcı ödenmiyor. Ayrıca riskli yapı tespiti yapılıp kat irtifakı kurulana kadarki süreçte bağımsız bölümünü satmak isteyen mülk sahipleri için de yüzde 4'lük alım-satım harcında istisna bulunuyor. Kat irtifakı kurulduktan (bağımsız bölümler resmi olarak belli olduktan) sonra bu muafiyet ortadan kalkıyor.

Belediye harçlarında kentsel dönüşüm muafiyeti

Kentsel dönüşüm kapsamında noter harcı ve damga vergisine ilişkin de muafiyetler bulunuyor. Bu çerçevede dönüşüm sürecindeki yapıların noter sözleşmelerinde ve bazı resmi işlemlerde damga muafiyeti imkanı bulunuyor ve harçlarda indirim yapılıyor.

"Damga vergisi istisnasında" dönüşüm nedeniyle ilgili kanun maddesine göre düzenlenen birçok sözleşme ve resmi evrak damga vergisinden muaf tutuluyor.

"Belediyeler tarafından alınan çeşitli imar ve işlem harçlarından muafiyet" de önemli bir avantaj sunuyor. İmarla ilgili bazı belediye ücretleri ve harçları da dönüşüm işlemleri kapsamında alınmıyor. Ancak bu muafiyetler genel olarak mevcut inşaat alanının 1,5 katına kadar olan bölüm için uygulanıyor. Bunun üzerindeki ilave alanlar için normal harçlar isteniyor ve muafiyet uygulanmıyor.

KDV avantajı ve kira yardımı imkanı da bulunuyor

Kentsel dönüşüm kapsamında belirli şartları sağlayan projelerde KDV yönünden de çeşitli istisna ve indirimler uygulanabiliyor. Bu durum projenin niteliğine göre değişiyor.

Öte yandan, "Yarısı Bizden" kampanyasından bağımsız olarak, 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapılarını tahliye eden hak sahipleri ile belirli şartları taşıyan kiracılara kira veya tahliye yardımı sağlanıyor. Yardım tutarları illere göre farklılık gösterebilirken, genellikle her yıl güncelleniyor.