Haydar Aliyev Yazıları

Haydar Aliyev Kimdir?

Haydar Ali Rızaoğlu Aliyev, 10 Mayıs 1923'te Azerbaycan'ın Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'nde doğdu. Bir işçi ailesinin çocuğu olan Aliyev, 1939 yılında Nahçıvan Pedagoji Teknik Okulu'nu bitirdikten sonra Azerbaycan Sanayi Enstitüsü Mimarlık Fakültesi'nden mezun oldu. 1957 yılında ise Azerbaycan Devlet Üniversitesi Tarih bölümünü bitirdi. 1941 yılından itibaren Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti Halk İçişleri Komiserliğinde ve Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti Halk Komiserleri Meclisi'nde Şube Müdürü olarak görev yaptı. 1944 yılında Azerbaycan SSC Devlet Güvenlik Halk Komiserliği'ne (NKGB) katıldı. İkinci Dünya Savaşı sırasında Smersh taburunda görev yaptı. SSCB Devlet Güvenlik Komitesi Kıdemli Personel Eğitim Okulu'ndan mezun olduktan sonra 1950 yılında Azerbaycan SSC Devlet Güvenlik Komitesi'nin daire başkanı oldu. 1964'ten itibaren Azerbaycan SSCB Bakanlar Kurulu yanında devlet güvenlik komitesinde başkan yardımcısı, 1967 yılından itibaren ise başkan olarak görev yaptı ve tümgeneral rütbesine kadar yükseldi. Daha sonra Leningrad'da (günümüzde Sankt-Peterburg) özel yüksek öğrenim gördü.

1948 yılında Zarifa Aliyeva ile evlendi. 12 Ekim 1955'te kızları Sevil Aliyeva, 24 Aralık 1961'de oğulları İlham Aliyev dünyaya geldi. Eşi Zarifa Aliyeva 1985 yılında kanserden öldü.

1969 yılında Azerbaycan Komünist Partisi Merkez Komitesi'nin toplantısında, Azerbaycan Komünist Partisi Merkez Komitesi Birinci Sekreteri seçilerek ülkenin fiili lideri oldu. 1974-1979 yıllarında Bakanlar Kurulunda birinci başkan yardımcısı olarak görev yaptı. 1976'da Sovyet Politbüro'nun aday üyesi oldu. 1982 yılının Aralık ayında Sovyetler Birliği Komünist Partisi Merkez Komitesi Politbüro üyeliğine seçilerek SSCB Bakanlar Kurulu Başkanı Birinci Yardımcısı görevine getirildi ve Sovyetler Birliği'nin en üst düzey yöneticilerinden biri oldu. Milletvekilliği görevini yaklaşık 20 yıl sürdüren Haydar Aliyev, 5 yıl ise SSCB Bakanlar Kurulu Başkan Yardımcılığı yaptı.

1987 yılının Ekim ayında, Mihail Gorbaçov'un yürüttüğü politikalar nedeniyle aralarının bozulması sonucu görevinden alındı ve zorunlu emekliliğinin ardından 1990 yılına kadar Moskova'da kaldı. Bu sırada kalp krizi geçirdi. 20 Ocak 1990'da Kızıl Ordu'nun Bakü'de gerçekleştirdiği baskını protesto etmek için Moskova'daki Azerbaycan temsilciliğine giderek bir bildiri yayımladı ve olayla ilgili kişilerin cezalandırılmasını talep etti. Dağlık Karabağ sorunu'nun baş göstermesiyle başlayan süreçte SSCB'nin politikalarını eleştirdi. 1991 yılının Temmuz ayında Sovyetler Birliği Komünist Partisi üyeliğinden istifa etti.

Hayatının geri kalanını geçirmek üzere Azerbaycan'a dönen Haydar Aliyev, bir süre Nahçıvan'da kaldı. 1992'nin başlarında Dağlık Karabağ'da yaşanan çatışmaların ardından Nahçıvan'ı yönetmeye devam etti ve dönemin Ermenistan Devlet Başkanı Levon Ter-Petrosyan ile ateşkes anlaşması müzakere etti. 21 Kasım 1992'de Nahçıvan'da düzenlenen parti kongresinde Yeni Azerbaycan Partisi'nin genel başkanlığına seçildi. 1991 ile 1993 yılları arasında Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti Yüksek Meclisi Başkanlığı ve Azerbaycan Cumhuriyeti Yüksek Sovyeti Başkanlığı gibi görevlerde bulundu.

1993 yılında ülkede yaşanan siyasi kriz ve askeri darbe sonucu hükümet, Haydar Aliyev'i Bakü'ye davet ederek 15 Haziran'da göreve çağırdı. 24 Temmuz 1993 tarihinde Milli Meclis'in kararı doğrultusunda Azerbaycan Cumhurbaşkanı olarak göreve getirildi. 3 Ekim 1993 tarihinde gerçekleşen seçimlerde halk tarafından cumhurbaşkanı seçildi. 11 Ekim 1998 tarihinde gerçekleştirilen genel seçimlerde oyların %76'sını alarak bir kez daha Azerbaycan Cumhurbaşkanı seçildi. 15 Ekim 2003 tarihinde yapılacak olan bir sonraki genel seçimlerde aday gösterilmesine rağmen sağlık durumunun kötüye gitmesi sebebiyle seçimlere katılmayı reddetti.

Haydar Aliyev, 21 Nisan 2003 günü Bakü'deki Cumhuriyet Sarayı'nda düzenlenen törende rahatsızlandı. Tedavisi için önce Türkiye'ye, ardından ABD'ye götürüldü. ABD'nin Ohio eyaletinin Cleveland şehrinde 12 Aralık 2003 tarihinde kalp yetmezliği sebebiyle vefat etti. Azerbaycan'ın "Ümummilli Lider" ve "Ulu Önder" unvanlarını taşımaktadır.

Haydar Aliyev birçok ödül, nişan ve fahri doktora unvanına sahip oldu. 4 kez Sovyetlerin Lenin Nişanı'nı alan Aliyev, Kızıl Bayrak Nişanı gibi Sovyetlere ait birçok nişan daha kazandı ve iki defa Sosyalist Emek Kahramanı ilan edildi. 13 Nisan 1999'da Türkiye Cumhuriyeti'nin o zamanki cumhurbaşkanı Süleyman Demirel tarafından kendisine "Atatürk Barış Ödülü" layık görüldü. Bunlar dışında 1997'de Ukrayna'da "Yaroslav Nişanı", 2001'de Moskova Devlet Üniversitesi tarafından "Fahri Profesörlük" ve 2003 yılında Rusya'nın en büyük ödüllerinden olan "Mukaddes Apostol Andrey Pervozvannı Nişanı"nı aldı.