Böbreklerimiz çoğu zaman varlığını unuttuğumuz, ancak yaşamımız için hayati öneme sahip organlardır. Kanı süzer, zararlı maddeleri idrar yoluyla vücuttan uzaklaştırır, tansiyon dengesini sağlar, kemik sağlığını destekler ve kan yapımında rol oynayan hormonları düzenler. Bu kadar kritik görev üstlenmelerine rağmen böbrek hastalıkları çoğu zaman hiçbir belirti vermeden ilerler. İşte bu nedenle böbrek hastalıkları "sessiz ilerleyen" hastalıklar olarak tanımlanır.
Neden Sessiz İlerler?
Böbrek dokusu güçlü bir telafi kapasitesine sahiptir. Böbrek fonksiyonlarının önemli bir kısmı kaybedilene kadar kalan sağlıklı doku görevini sürdürmeye devam eder. Bu durum hastanın uzun süre hiçbir şikâyet hissetmemesine neden olur. Ağrı genellikle böbrek taşında veya ani tıkanıklıklarda ortaya çıkar; ancak kronik böbrek hastalıklarında ağrı çoğunlukla görülmez.
Hastalar genellikle şu belirtiler ortaya çıktığında başvurur:
• Halsizlik ve çabuk yorulma
• Ayaklarda şişlik
• Gece idrara çıkma
• İdrar miktarında azalma
• Köpüklü idrar
• Kontrolsüz tansiyon
Ne yazık ki bu belirtiler ortaya çıktığında hastalık çoğu zaman ilerlemiş evrededir.
Kimler Risk Altında?
Bazı kişilerde böbrek hastalığı gelişme riski daha yüksektir. Özellikle:
• Diyabet hastaları
• Yüksek tansiyonu olanlar
• Ailesinde böbrek hastalığı bulunanlar
• 60 yaş üzeri bireyler
• Uzun süre ağrı kesici kullananlar
• Kalp-damar hastalığı olanlar
Örneğin diyabet ve hipertansiyon, dünyada ve ülkemizde kronik böbrek yetmezliğinin en sık nedenleridir. Kan şekerinin ve tansiyonun kontrolsüz seyretmesi böbrek damarlarına zarar verir ve yıllar içinde fonksiyon kaybına yol açar.
Erken Tanı Neden Hayat Kurtarır?
Erken evrede tespit edilen böbrek hastalıklarında ilerleme büyük ölçüde yavaşlatılabilir, hatta bazı durumlarda durdurulabilir. Oysa geç evrede tanı konulan hastalarda diyaliz veya böbrek nakli gündeme gelebilir.
Erken tanı için yapılması gerekenler aslında oldukça basittir:
• Kan tahlilinde kreatinin düzeyi ve EGFR hesaplanması
• İdrar tahlilinde protein kaçağının araştırılması
• Tansiyon takibi
• Gerekirse böbrek ultrasonu
Bu testler basit, ulaşılabilir ve maliyeti düşük tetkiklerdir. Ancak düzenli kontrol yapılmadığında sessiz ilerleyen hasar fark edilmez.
