KRİPTO PARALARA SEKTÖRDEKİ HERKESİ İLGİLENDİREN KAPSAMLI VERGİLER GELİYOR
1.TÜRKİYE KRİPTO VARLIK VERGİ MEVZUATI: Düzenlemeye Dair Görüş ve Değerlendirmelerimiz
Söz konusu yasa tasarısının salt bir "işlem vergisi" ihdası ile sınırlı kalmadığını, bilakis, kripto varlık piyasasında yer alan tüm aktörleri doğrudan etkileyecek geniş çaplı hukuki ve mali yükümlülükler içerdiğini peşinen önemle belirtmemiz gerekiyor.
Zira hepimizin bildiği gibi Vergi yükümlülüklerine uymamanın hem adli hem idari hem para hem de hapis cezası gerektirebilecek sonuçları var.
Kamuoyunda ve yatırımcılar nezdinde oluşan bilgi kirliliğini gidermek ve hukuki öngörülebilirliği sağlamak adına, ilgili düzenlemenin en kritik ve merak edilen noktalarını hukuki bir perspektifle özetlemiş olalım.
2. Kripto Varlık İşlem Vergisi
• Kripto varlık hizmet sağlayıcıları (borsalar) üzerinden yapılan satış ve transfer işlemleri "Kripto Varlık İşlem Vergisine" tabi olacaktır.
• Bu verginin mükellefi yatırımcılar değil, kripto varlık hizmet sağlayıcılarıdır.
• İşlem vergisi, satış tutarı veya transfer anındaki rayiç değer üzerinden yani piyasa değeri üzerinden onbinde üç oranında alınacaktır.
• Vergi matrahından gider veya vergi adı altında herhangi bir indirim yapılamayacaktır.
• Cumhurbaşkanı bu vergi oranını sıfıra indirmeye veya beş katına kadar artırmaya yetkilidir.
• Vergiyi doğuran olay, kripto varlık satışı veya transferi ile meydana gelmektedir.
• Tekrar etmekte fayda var bu verginin mükellefi işlemi yapan vatandaşlar değil, kripto varlık hizmet sağlayıcılarıdır.
3. Gelir Vergisi ve Stopaj (Tevkifat) Düzenlemeleri
• Sermaye Piyasası Kuruluna (SPK) tabi platformlarda yapılan işlemlerden elde edilen kazanç ve iratlar üzerinden, platformlar tarafından üçer aylık dönemlerde %10 oranında vergi kesintisi (tevkifat) yapılacaktır.
• Kazancın hesaplanmasında, farklı tarihlerde alınan varlıkların elden çıkarılması durumunda "ilk giren ilk çıkar" (FIFO) yöntemi dikkate alınacaktır.
• Aynı türden kripto varlıkların alım satımından doğan zararlar, takvim yılı aşılmamak kaydıyla izleyen dönemlerin vergi matrahından düşülebilecektir.
• Kripto varlık işlemlerinden doğan zararlar, yalnızca bu varlıklardan elde edilen kazançlardan mahsup edilebilecektir.
• SPKya tabi yetkilendirilmiş platformlar dışında (mesela: yurt dışı borsalar vb.) gerçekleştirilen işlemlerden elde edilen gelirler ise yıllık gelir vergisi beyannamesi ile kişilerin kendisi tarafından beyan edilecektir.
• Ticari bir işletmeye dahil olan kripto varlıkların elden çıkarılmasından doğan kazançlar ticari kazanç olarak değerlendirilecektir.
• Kripto varlıklardan elde edilen gelirlerin vergilendirilmesi amacıyla bu varlıklar Gelir Vergisi Kanununa eklenmiş, elden çıkarılmasından doğan kazançlar değer artışı kazancı, ticari işletmeye dahil olanların kazançları ise ticari kazanç kapsamına alınmıştır.
• Gelir sahibinin gerçek/tüzel kişi olması, tam/dar mükellef olması veya vergiden muaf olup olmaması bu %10luk kesintiyi etkilemeyecektir.
• Alış ve satış işlemleri için ödenen komisyonlar ve işlem vergisi, kesinti matrahı hesaplanırken dikkate alınacaktır.
4. KDV İstisnası
• Kripto varlık işlem vergisi kapsamına giren kripto varlıkların teslimi (satışı ve transferi) Katma Değer Vergisinden (KDV) istisna tutulmuştur.
ANLAŞILIR KILMAK ADINA GENEL ÖZET VE İZAHAT YAPACAK OLURSAK,
YENİ KRİPTO PARA VERGİ DÜZENLEMESİ:
Vergi Oranı ve Kapsamı
• %10 Stopaj (Tevkifat): SPK (Sermaye Piyasası Kurulu) onaylı platformlarda yapılan kripto varlık işlemlerinden elde edilen kazançlar üzerinden %10 oranında vergi kesintisi yapılacaktır.
• İstisna Yok: Kişinin yerli/yabancı, gerçek/tüzel kişi olması veya vergiden muaf olup olmaması bu kesintiyi etkilemez; herkesten kesilecektir.
• Dönem: Bu kesintiler platformlar tarafından üçer aylık dönemler halinde hesaplanıp devlete ödenecektir.
Maliyet Hesaplama ve Matrah
• FİFO Yöntemi (İlk Giren İlk Çıkar): Farklı zamanlarda alınan aynı tür kripto varlıkların bir kısmı satıldığında, maliyet hesaplaması "ilk alınan varlığın ilk satıldığı" varsayımı (FİFO) ile yapılacaktır.
• Masrafların Düşülmesi: Alış-satış sırasında ödenen komisyonlar ve işlem vergileri vergi matrahından (üzerinden vergi hesaplanacak tutar) düşülecektir.
• İşlemlerin Birleştirilmesi: Aynı üç aylık dönem içinde, aynı tür kripto varlıkla yapılan birden fazla alım-satım işlemi, vergi hesaplanırken tek bir işlemmiş gibi topluca değerlendirilecektir.
Zararların Durumu
• Aynı Yıl İçinde Mahsup: Aynı tür kripto varlıktan edilen zararlar, aynı takvim yılı içinde kalmak şartıyla bir sonraki dönemin kârından düşülebilir.
• Sınırlandırma: Kripto varlık işlemlerinden doğan zararlar, sadece kripto varlıklardan elde edilen kârlardan düşülebilir (başka tür gelirlerin vergisini düşürmek için kullanılamaz).
Platformlar Arası Transferler
• Maliyetin Aktarılması: Kriptolar başka bir platforma transfer edildiğinde, varlığın ilk alış maliyeti ve tarihi de yeni platforma bildirilecektir.
• Dışarıdan İlk Transfer: Kripto varlık, borsaya ilk defa dışarıdan (soğuk cüzdandan vb.) getiriliyorsa, kişinin kanıtlayabildiği kendi beyanı alış maliyeti olarak kabul edilecektir.
Beyanname ve Ticari Kazanç Kuralları
• Bireysel Yatırımcıya Kolaylık: Bu %10'luk kesinti (stopaj) nihai vergidir. Bireysel yatırımcıların bu gelirler için ayrıca yıllık gelir vergisi beyannamesi vermesine gerek yoktur.
• Platform Dışı İşlemler: SPK'ya tabi olmayan (yurtdışı borsalar veya merkeziyetsiz borsalar gibi) platformlarda elde edilen gelirler ise otomatik kesintiye tabi olamayacağı için yıllık gelir vergisi beyannamesi ile kişinin kendisi tarafından beyan edilmelidir.
• Ticari Faaliyet: Kripto işlemleri "ticari faaliyet" kapsamında yapılıyorsa, ticari kazanç kuralları geçerli olur ve platformun kestiği %10'luk vergi, yıl sonunda hesaplanan toplam ticari vergiden düşülür.
Platformların Yani Kripto Para Borsalarının Sorumlulukları
• Vergi Sorumlusu: Verginin kesilip beyan edilmesinden aracı platformlar sorumludur.
• Yanlış Beyan: Kullanıcı platforma eksik veya yanlış bilgi verirse, doğacak vergi cezası doğrudan yanlış bilgiyi veren kullanıcıya kesilir.
• Ödeme Süresi: Platformlar, kestikleri vergiyi bir sonraki ayın 26. günü akşamına kadar vergi dairesine beyan edip ödemek zorundadır.
Cumhurbaşkanı ve Bakanlık Yetkileri
• Oran Değişikliği: Cumhurbaşkanı, %10'luk vergi oranını varlık türüne, cüzdana veya elde tutulma süresine göre %0'a kadar indirmeye veya %20'ye (bir katına) kadar artırmaya yetkilidir.
• Uygulama Esasları: Sürecin detaylarını ve beyanname şekillerini belirleme yetkisi Hazine ve Maliye Bakanlığı'ndadır.
Yürürlük hususunda ise Kripto varlıklarla ilgili vergi düzenlemelerini içeren bu kanun maddeleri, yayımını izleyen ikinci aybaşında yürürlüğe girecektir.
Şu an halihazırda taslak halinde ekleme-çıkarma yapılabilir son halini Resmî Gazete yayımında netleştirmiş oluruz.
Mevcut haliyle ilgili kripto varlık vergi düzenlemelerine ilişkin kanun teklifi bu şekilde:
İlgili Kanun Maddeleri:
Genel Gerekçe Bölümünde Kripto Varlıklar
• Yine vergilemede belirliliği ve vergi güvenliğinin sağlanmasına hizmet etmek üzere, uluslararası uygulamalar da dikkate alınmak suretiyle kripto varlıkların gelir vergisi kanununda tanımlaması yapılmakta, vergilendirilmesi bakımından belirlilik sağlanmaktadır.
• Bu kapsamda ayrıca kripto varlıkların alım ve satımı üzerinden işlem vergisi alınması ve bu kapsamdaki kripto varlıkların katma değer vergisinden istisna edilmesi öngörülmektedir.
• Böylece bu alanda faaliyette bulunacak veya aracılık edecekler bakımından belirlilik sağlanmaktadır.
Madde Gerekçeleri Bölümünde Kripto Varlıklar
MADDE 1- Kripto varlıklar, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununda dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak oluşturulup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlıklar olarak tanımlanmaktadır. Kripto varlık piyasası hem çeşitli ülkelerde hem de ülkemizde günden güne yaygınlaşmakta, buna bağlı olarak piyasanın işlem hacmi sürekli genişlemektedir. Birçok ülkede kripto varlıkların niteliğinin belirlenmesi, kontrol ve denetim mekanizmalarının oluşturulması ve vergilendirilmesine yönelik çalışmalar yapılmaya başlanmıştır. Ülkemizde de piyasanın daha etkin, kontrollü ve güvenilir bir şekilde işleyebilmesini teminen bir takım düzenlenmelere ihtiyaç duyulmuştur. Bu amaçla ülkemizde bu alanı vergilendirmeye yönelik olarak, vergilendirme tekniği bakımından uygulanabilir bir model geliştirilmiştir. Bu kapsamda, maddeyle; genel bütçe geliri olarak tahsil edilmek üzere kripto varlık işlem vergisi ihdas edilmekte olup kripto varlık hizmet sağlayıcıları tarafından yapılan veya aracılık edilen kripto varlık satış ve transfer işlemlerinin vergiye tabi tutulması öngörülmektedir. Verginin mükellefi kripto varlık hizmet sağlayıcılarıdır. Vergilendirme dönemi ise takvim yılının birer aylık dönemleridir. Maddeyle ayrıca, kripto varlık işlem vergisi oranının tespiti bakımından Cumhurbaşkanına, verginin uygulanmasına ilişkin usul ve esasların belirlenmesi bakımından ise Hazine ve Maliye Bakanlığına yetki verilmektedir.
MADDE 3- Kripto varlıklar, 6362 sayılı Kanunda dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak oluşturulup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlıklar olarak tanımlanmaktadır. Maddeyle kripto varlıklardan elde edilen gelirlerin vergilendirilmesi amacıyla Gelir Vergisi Kanununun 70 inci maddesine kripto varlıklar eklenmekte ve maddede bazı ibare değişiklikleri yapılmaktadır.
MADDE 4- Kripto varlıkların elden çıkarılmasından doğan kazançların değer artışı kazancı kapsamına alınması ve ticari işletmeye dahil kripto varlıkların elden çıkarılmasından doğan kazançların ticari kazanç sayılması yönünde, ihtiyaç duyulan ibare değişiklikleri yapılmaktadır.
MADDE 5- Kripto varlıklar, 6362 sayılı Kanunda dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak oluşturulup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlıklar olarak tanımlanmakta olup bu Kanunla 193 sayılı Kanunun 70 inci maddesinde yapılan değişiklik ile kripto varlıklar Gelir Vergisi Kanununa eklenmektedir. Madde ile Sermaye Piyasası Kurulunca yetkilendirilmiş platformlar bünyesinde elde edilen kripto varlıkların alım satım kazançları ile kira, faiz ve benzeri diğer kripto varlık gelirlerinin nihai olarak tevkif yoluyla vergilendirilmesine, Sermaye Piyasası Kurulunca yetkilendirilmiş platformlar dışında gerçekleşen işlemlerden elde edilen kripto varlık gelirlerinin ise beyan yoluyla vergilendirilmesine yönelik düzenleme yapılmaktadır. Öte yandan, maddede tevkifat kapsamında vergilendirilecek kripto varlık gelirleri için matrah tespiti, zarar mahsubu ve platformlarca tevkif edilecek vergilerin beyanına ilişkin düzenlemelere yer verilmekte, ayrıca tevkifat oranını belirleme hususunda Cumhurbaşkanına, usul ve esasları belirleme ve vergiye tabi işlemlere taraf veya aracı olanları verginin ödenmesinden sorumlu tutma hususlarında Hazine ve Maliye Bakanlığına yetki verilmektedir.
MADDE 7- Maddeyle 3065 sayılı Kanunun 17 nci maddesinin (4) numaralı fıkrasının (d) ve (g) bentlerinde yapılan düzenlemeler ile, ... kripto varlık işlem vergisi kapsamına giren kripto varlıkların tesliminin katma değer vergisinden istisna edilmesi sağlanmaktadır.
Kanun Teklifi Bölümünde Kripto Varlıklar
MADDE 1- 13/7/1956 tarihli ve 6802 sayılı Gider Vergileri Kanununun İkinci Kısmının İkinci Bölümünün başlığı "Konaklama Vergisi ve Kripto Varlık İşlem Vergisi" şeklinde değiştirilmiş ve mülga 35 inci maddesi başlığı ile birlikte aşağıdaki şekilde yeniden düzenlenmiştir.
Kripto varlık işlem vergisi
MADDE 35- Kripto varlık hizmet sağlayıcıları tarafından yapılan veya aracılık edilen kripto varlık satış ve transfer işlemleri kripto varlık işlem vergisine tabidir.
o Vergiyi doğuran olay kripto varlık satışı veya transferi ile meydana gelir.
o Verginin mükellefi, kripto varlık hizmet sağlayıcılarıdır.
o Kripto varlık işlem vergisi, kripto varlık satış tutarı veya kripto varlığın transfer edildiği andaki rayiç değeri üzerinden onbinde üç oranında uygulanır.
o Vergi matrahından gider ve vergi adı altında indirim yapılamaz.
o Bir aya ait kripto varlık işlem vergisi, izleyen ayın onbeşinci günü akşamına kadar mükellefin gelir veya kurumlar vergisi yönünden bağlı olduğu vergi dairesine beyan edilerek aynı süre içinde ödenir.
o Bu maddenin uygulamasında kripto varlıklara ilişkin tanımlamalar bakımından, 6362 sayılı Kanun hükümleri geçerlidir.
o Bu maddede belirtilen vergi oranını her bir işlem türü itibarıyla ayrı ayrı veya birlikte sıfıra kadar indirmeye, beş katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanı; bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Hazine ve Maliye Bakanlığı yetkilidir."
MADDE 3- 193 sayılı Kanunun 70 inci maddesinin birinci fıkrasına "mal" ibaresinden sonra gelmek üzere ", varlık" ibaresi, fıkranın (5) numaralı bendine "ses ve görüntü bantları," ibaresinden sonra gelmek üzere "kripto varlıklar," ibaresi, ikinci fıkrasına "mallar" ibaresinden sonra gelmek üzere ", varlıklar" ibaresi ve üçüncü fıkrasına "haklar" ibaresinden sonra gelmek üzere "ve varlıklar" ibaresi eklenmiştir.
MADDE 4- 193 sayılı Kanunun mükerrer 80 inci maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan "mal" ibaresi "mal, varlık" şeklinde, (2) numaralı bendinde yer alan "hakların (ihtira beratları hariç)" ibaresi "hak (ihtira beratları hariç) ve varlıkların" şeklinde, ikinci fıkrasında yer alan "mal" ibaresi "mal, varlık" şeklinde ve dördüncü fıkrasında yer alan "hakların" ibaresi "hak ve varlıkların" şeklinde değiştirilmiştir.
MADDE 5- 193 sayılı Kanuna 94 üncü maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki madde eklenmiştir.
"Kripto varlıkların vergilendirilmesi
o MÜKERRER MADDE 94- 6/12/2012 tarihli ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa tabi platformlarda kripto varlıklarla ilgili olarak gerçekleştirilen işlemlerden elde edilen kazanç ve iratlar üzerinden, söz konusu platformlar tarafından takvim yılının üçer aylık dönemleri itibarıyla %10 oranında vergi tevkifatı yapılır.
o Aynı kripto varlıklardan değişik tarihlerde alımlar yapıldıktan sonra bunların bir kısmının elden çıkarılması halinde ilk giren ilk çıkar yöntemi kullanılmak suretiyle, tevkifat matrahının tespitinde dikkate alınacak alış bedeli belirlenir.
o Alış ve satış işlemleri dolayısıyla ödenen komisyonlar ile ödenen işlem vergisi tevkifat matrahının tespitinde dikkate alınır.
o Tevkifat dönemi içerisinde aynı türden kripto varlıklar ile ilgili olarak birden fazla alım satım işlemi yapılması halinde tevkifatın gerçekleştirilmesinde bu işlemler tek bir işlem olarak kabul edilir.
o Aynı türden kripto varlık alım satımından doğan zararlar takvim yılı aşılmamak kaydıyla izleyen dönemlerin tevkifat matrahından mahsup edilir.
o Kripto varlık sahibinin bu varlıkları başka bir platforma aktarması halinde, söz konusu varlıkların alış bedeli ve alış tarihi aktarma yapılan platforma bildirilir.
o Kripto varlığın platforma ilk defa transfer edilmesi halinde alış bedeli olarak, tevsik edilmesi kaydıyla, varlık sahibinin beyanı esas alınır.
o 6362 sayılı Kanuna tabi olan platformlar dışında gerçekleştirilen kripto varlık işlemlerinden elde edilen gelirler, yıllık gelir vergisi beyannamesi ile beyan edilir.
o Kripto varlık işlemlerinden doğan zararlar, yalnızca bu varlıklardan elde edilen kazançlardan mahsup edilebilir.
o Birinci fıkranın uygulanması bakımından kripto varlıkların alım satımına aracılık edenler, kendilerinde bulunan veya ulaştırılan bilgi ve belgeler kapsamında tarhiyattan sorumlu tutulurlar.
o Bu maddede geçen, "kripto varlık", "cüzdan" ve "platform" kavramları, 6362 sayılı Kanunda tanımlanan kripto varlık, cüzdan ve platform kavramlarını ifade eder.
o Cumhurbaşkanı birinci fıkrada yer alan oranı; kazanç ve irat türü, kripto varlık türleri, elde tutulma süresi, ihraç veya iktisap tarihi, bunları ihraç edenler, kazanç veya iradı elde edenler ile cüzdan türleri itibarıyla ayrı ayrı veya birlikte sıfıra kadar indirmeye veya bir katına kadar artırmak suretiyle yeniden tespit etmeye; Hazine ve Maliye Bakanlığı, maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye, birinci fıkra kapsamında vergiye tabi işlemlere taraf veya aracı olanları verginin ödenmesinden sorumlu tutmaya yetkilidir."
MADDE 7- 25/10/1984 tarihli ve 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 17 nci maddesinin (4) numaralı fıkrasının (d) bendine ... (g) bendine "Türkiye'de kurulu borsalarda işlem gören sermaye piyasası araçları" ibaresinden sonra gelmek üzere ", kripto varlık işlem vergisi kapsamına giren kripto varlıklar" ibaresi ... eklenmiştir.
- Avukat Ahmet Karaca, Blockchain ve Kripto Varlık Hukuku Avukatı.
