Türkiye, Kiribati ile Aynı Ligde

WB Raporuna Göre, Türkiye "Hukukun Üstünlüğü" Göstergesi Açısından Gana, Mısır, Grenada, Hindistan, Kiribati, Karadağ, Fas, Nauru, Tonga Gibi Ülkelere Yakın Sırada Bulunuyor.

• 

Türkiye 1996 yılında "Siyasi İstikrar" açısından dünya ülkeleri arasında alt sıralardayken, 28 Şubat, Abdullah Öcalan'ın yakalanması, AKP'nin iktidara gelmesi, Özden Örnek günlükleri gibi dönemlerin de bulunduğu yıllar boyunca sırasını yükseltti. Ancak 2005 yılından itibaren "Siyasi İstikrar" sıralamasında küçük düşüşler kaydetmeye başladı. Dünya Bankası'nın yeni yayınladığı Dünya Yönetişim Göstergeleri'ne göre Türkiye "Hukukun Üstünlüğü" göstergesinde ise Gana, Mısır, Grenada, Hindistan, Kiribati, Karadağ, Fas, Nauru, Tonga gibi ülkelere yakın sırada bulunuyor.

Dünya Bankası'nın sekiz yıldan bu yana hazırladığı Dünya Yönetişim Göstergeleri'nin (WGI-World Governance Indicators) bu yıla ait olanı güncellenerek yayınlandı.

-YÖNETİŞİM-

"Yönetişim Sorunu 2009: Dünya Yönetişim Göstergeleri 1996-2008" raporu dünyadaki 212 ülke ve bölgeyi birbirleriyle altı konuda kıyaslayıp sıralıyor. Dünya Bankası "yönetişim" kelimesini "Ülkelerdeki otoritenin yönetimine ait gelenek ve kurumlar" olarak tanımlıyor. Yönetişim içine "Hükümetlerin nasıl seçildiği, nasıl izlenip denetlendiği, nasıl değiştirildiği, hükümetin güçlü politikaları etkin biçimde formüle etme ve uygulama kapasitesi, vatandaşlara saygı gösterip göstermediği ve vatandaşlar arasında ekonomik ve sosyal etkileşimi sağlayacak kurumların içinde bulunduğu durum" giriyor. Dünya Yönetişim Göstergeleri her ülkenin durumunu şu altı konuda inceledi:

"-Vatandaşların Söz Hakkı ve Sorumluluk: İfade, örgütlenme, basın özgürlüğünün yanı sıra, vatandaşların hükümetlerin seçimine ne derece katılabildiği.

-Siyasi İstikrar ve Şiddetin Bulunmaması: Terörizm dahil hükümetin şiddet kullanılarak ya da anayasa dışı yollarla istikrarsızlaştırılması olasılığı.

-Hükümetin Etkinliği: Kamu hizmetlerinin kalitesi, devlet görevlilerinin kapasitesi ve siyasi baskılardan ne kadar bağımsız oldukları, siyasi düzenlemelerin kalitesi.

-Düzenleyicilerin Niteliği: Hükümetin özel sektör kalkınmasını teşvik etmek ve sağlamak üzere güçlü ekonomik politikalar ve düzenlemeler getirme yeteneği.

-Hukukun Üstünlüğü: Suçla karşılaşma riskinin yanı sıra, mülkiyet hakları, polis, mahkemeler dahil, toplumun kurallara ne derece itaat ettiği ve onlara ne kadar güvendiği.

-Yolsuzluğun Kontrolü: Küçük ya da büyük yolsuzlukların miktarı ve devletin bir grup tarafından ele geçirilmesi dahil, iktidarın kişisel kazanç amacıyla ne kadar kullanıldığı."

Dünya Bankası ülkeleri sıralarken "yüzdelik sıralama-percentile rank" yöntemini kulandı. Örneğin, "Türkiye "Hukukun Üstünlüğü'nde 56'ncı sırada" denildiğinde, "yüzdelik sıralama"ya göre şu anlama geliyor: Dünya ülkelerinin yüzde 56'sı hukukun üstünlüğü alanında Türkiye'den kötü, yüzde 44'ü ise hukukun üstünlüğü alanında Türkiye'den iyi durumda. "Yüzdelik sıralamada" rakam büyüdükçe ülke için daha iyi sayılıyor. Örneğin hukukun üstünlüğü alanında üstte yer alan Lüksemburg için "96'ncı sırada" denildiğinde, bu "Dünya ülkelerinden yüzde 96'sı hukukun üstünlüğünde Lüksemburg'tan kötü durumda" demek oluyor.

-"28 ŞUBAT"TA İSTİKRARDA ÜLKELERİ SOLLAMIŞIZ-

Türkiye 1996'dan 2008'e kadar dünya ülkeleri arasında "Siyasi İstikrar ve Şiddetin Bulunmaması" itibarıyla şu şekilde sıralandı:

1996 - Dünya ülkeleri arasında Yüzdelik Sırası (0-100): 8.2 (1996'da dünya ülkelerinden sadece yüzde 8.2'si, siyasi istikrar ve şiddetin bulunmadığı ortam açısından Türkiye'den kötü durumda, dünya ülkelerinin büyük bölümünün durumu daha iyi.)

1998 - Yüzdelik Sırası: 14.9 (1998'de ülkelerin sadece yüzde 14.9'u siyasi istikrar ve şiddetin bulunmadığı ortam açısından Türkiye'den kötü, diğerleri daha iyi durumda.)

2000 - Yüzdelik Sırası: 18.8

2002 - Yüzdelik Sırası: 17.8

2003 - Yüzdelik Sırası: 23.6

2004 - Yüzdelik Sırası: 21.6

2005 - Yüzdelik Sırası: 29.3

2006 - Yüzdelik Sırası: 27.4

2007 - Yüzdelik Sırası: 20.7

2008 - Yüzdelik Sırası: 21.5

Tablo değerlendirildiğinde Türkiye'nin 1996'da düşük seviyeden başladığı "siyasi istikrar" çizgisini 1997'deki "28 Şubat" döneminde yükselip neredeyse iki kat artırdığı, 2000'de artırmaya devam ettiği, 2002'de büyük ekonomik kriz nedeniyle düşüşe geçen istikrar çizgisinin, AKP'nin iktidara gelişi ve tek parti iktidarı kurulmasıyla yeniden yükselişe geçtiği görüldü. 2005'te en yüksek noktasına (29.3) ulaşan siyasi istikrar çizgisi şu anlama geliyordu: 2005'te dünyadaki ülkelerin yüzde 29.3'ü siyasi istikrar ve politik şiddet açısından Türkiye'den kötü, yaklaşık yüzde 70'i daha iyi durumda.

Dünya Bankası göstergelerine göre "siyasi istikrar ve şiddetin bulunmaması" göstergesi 2005'ten itibaren inişe geçiyor. Türkiye hakkındaki göstergeler şu kuruluşların çalışmalarındaki veriler derlenerek oluşturuldu: Business Environment Risk Intelligence Business Risk Service, Global Insight Global Risk Service, Economist Intelligence Unit, Cerberus Corporate Intelligence Gray Area Dynamics, World Economic Forum Global Competitiveness Survey, Cingranelli-Richards Human Rights Database&Political Terror Scale, iJet Country Security Risk Ratings, Institutional Profiles Database, Political Risk Services International Country Risk Guide, Institute for Management & Development World Competitiveness Yearbook, Global Insight Business Conditions and Risk Indicators.

-TONGA KRİTERLERİ-

Türkiye "Hukukun Üstünlüğü" açısından ise ülkeler sıralamasının ortasında yer alıyor. 2008'de Türkiye'nin puanı 56 olurken bu, 212 ülkeden yüzde 56'sının hukukun üstünlüğü alanında Türkiye'den kötü durumda olduğu anlaşılıyor. 28 Şubat sürecinden hemen sonra 1998 yılında ise Türkiye'nin hukukun üstünlüğü puanı 54 idi. Hukukun üstünlüğü alanında Türkiye ile yaklaşık aynı çizgide bulunan ülkeler ve yüzdelik sıralamadaki yerleri şöyle: Hırvatistan (55), Mısır (53), Gana (52), Grenada (58), Kiribati (61), Marshall Adaları (58), Mikronezya (62), Karadağ (53), Fas (52), Nauru (57), Romanya (54), Seyşel Adaları (59), Sri Lanka (55), Tonga (57), Tunus (59), Vanuatu (64)

DB Raporu'nda Türkiye'yle ilgili yer alan diğer göstergeler de şöyle:

-İFADE ÖZGÜRLÜĞÜ-

1996 yılında ifade özgürlüğü yüzdelik sıralaması 34 olan Türkiye, 1998'de 29.8, 2002'de 41.8, 2005'te ise 48.1'inci sırada yer aldı. Yüzdelik sıralamasında Yükselen Türkiye bu alanda olumlu gelişme kaydetti. Ancak gösterge 2006'da 43.3'e, 2007'de 41.3'e düştü. 2008'deki rakam ise 41.8 oldu.

-DÜZENLEYİCİLERİN NİTELİĞİ DÜŞMÜŞ-

"Hükümetin özel sektör kalkınmasını teşvik etmek ve sağlamak üzere güçlü ekonomik politikalar ve düzenlemeler getirme yeteneği" olarak ele alınan "Düzenleyicilerin Niteliği" kategorisinde ise Türkiye'nin 1996'da 68.3 olan yüzdelik sıralaması 2008'de 59'a düşmüş durumda bulunuyor. Türkiye yönetişimde bu alanda devamlı düşüş kaydetti ancak AKP döneminde yatay seyre geçti.

-HÜKÜMET ETKİNLİĞİ VE YOLSUZLUĞUN KONTROLÜ-

Dünya Yönetişim Göstergeleri'ne göre Türkiye Hükümetin Etkinliği alanında 1996'da olduğu gibi 62.6'ncı sırada bulunuyor. Yolsuzluk Kontrolü sıralamasında ise Türkiye 1996'da 57.8'inci yüzdelik sıradayken 2002 yılında bu alanda 38.3'üncü sıraya kadar düştü. AKP'den sonra yeniden yükseliş kaydeden Yolsuzluk Kontrolü alanında 2008 yılında Türkiye'nin sırası 60.4 oldu.

-RAPOR İÇİN NE DEDİLER?-

Dünya Bankası raporla ilgili açıklamasında, geçen on yılda birçok ülkenin "yönetişim" ve "yolsuzluk kontrolü" alanlarında başarı kaydettiği birçoğunun ise iyileşme sağlamada başarısız olduğu belirtildi. WGI'nın sekizincisinde şu anda elde edilebil en geniş ülkeler arası yönetişim veri setinin kullanıldığı, iyi yönetişimle kalkınma arasında doğru orantı olduğu belirtilen açıklamada, bazı ülkelerin gerileme gösterdiği, kimilerinin ise durgunluk içinde bulunduğu anlatıldı.

Göstergeler için 35 veri kaynağından yararlanıldığı, dünya çapında on binlerce kişinin yanıt verdiği anketlerin kullanıldığı, özel sektör, sivil toplum örgütleri ve kamu kesimlerinden binlerce uzmanın görüşlerinden yararlanıldığı belirtildi.

Açıklamada yönetişimde küçük iyileşmelerin uzun vadede çocuk ölümleri ve gelir yükselmesi gibi alanlarda çok büyük artışlar sağladığı kaydedilerek, "Yönetişimi ölçmek çok zordur ve tüm yönetişim ölçüleri ister istemez kesinlikten uzaktır. Dünya çapında yönetişimin ortalama kalitesinde, kimi ülkelerde iyileşmeler sağlanmasına karşın, son on yılda çok fazla iyileşme görülmedi. Olumlu gelişme sağlayan ülkeler kadar, yaklaşık aynı sayıda yönetişim alanında kötüleşme yaşayan birçok ülke de bulunmaktadır. Bunlar arasında Zimbabve, Fildişi Kıyısı, Belarus, Eritre ve Venezuela yer alıyor. Diğer birçok ülkede ise son yıllarda her iki yönde de önemli bir değişiklik görülmemiştir" denildi.

Raporda WGI rakamlarının Dünya Bankası için resmi bir bağlayıcılığı olmadığı da kaydedildi. (ANKA)

(ORH/NK)

• Türkiye'nin En Fakir İli
• RASAT Earth'ten Görüntüler