Türk-alman İlişkilerinde Bir Dönem Aydınlanıyor : "Ay-yıldız Altında Sürgün"

Nazi döneminde Türkiye'ye sığınan Alman uyruklu bilim, sanat ve kültür insanlarının öyküsünü anlatan "Ay-Yıldız Altında Sürgün" isimli kitap İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Kütüphanesi'nde düzenlenen bir toplantıda tanıtıldı. Türkiye Araştırmalar Merkezi Vakfı Direktörü Prof. Dr. Faruk Şen tarafından derlenen eser, Asım Kocabıyık Kültür Eğitim Vakfı desteği ile yayınlandı.

"Ay - Yıldız Altında Sürgün" için gerçekleştirilen tanıtım toplantısına, İstanbul Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Şafak Ural, Asım Kocabıyık Kültür Eğitim Vakfı Başkanı Asım Kocabıyık ve Türkiye Araştırmalar Merkezi Vakfı Direktörü Prof. Dr. Faruk Şen katıldılar. Toplantıda, genç Türkiye Cumhuriyeti'nde barış ve huzur dolu bir sığınma ortamı bulan bilim insanlarının, akademik hayatın yanı sıra sanat, mimari ve yönetim alanlarında değerli katkılar sağladıkları belirtildi.

Asım Kocabıyık, törende yaptığı konuşmada, 1933 ile 1953 yılları arasındaki dönemde Almanya'daki Nasyonal Sosyalizm yönetiminden kaçarak Türkiye'ye sığınan bu değerli bilim, sanat ve kültür insanlarının, Darülfünun adlı yüksek öğretim kurumunun üniversiteye dönüştürüldüğü 1933 yılından itibaren genç Cumhuriyet'in üniversite reformlarına ve akademik hayatına büyük katkılar sağladıklarını söyledi. Kocabıyık, İstanbul Üniversitesi öğrencisi olduğu o dönemi şöyle anlattı:

-ATATÜRK'ÜN İLERİ GÖRÜŞÜ-

"1942 - 47 yılları arasında İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi'nde eğitim gördüm. Prof. Fritz Neumark, Prof. Gerhard Kessler, Prof. Alexander Rüstow, Prof. Alfred Isaac ve Prof. Wilhelm Röpke gibi değerli bilim adamlarının fakültemizin kuruluşuna ve gelişmesine katkılarının tanığıyım. Bu hizmetlerin gerçekleştirilmesinde, üniversite rektörü Prof. Dr. Cemil Bilsel'in liyakatlı tutumu ve rektöre destek veren Reis-i Cumhur İsmet İnönü'nün de büyük emekleri vardır."

Kocabıyık, konuşmasında bu çalışmanın Almanya ile Türkiye arasındaki köklü ilişkilerin ve iki ülkenin bilim, kültür, sanat konularında karşılıklı etkileşiminin araştırılmasına yeni bir boyut kattığını da belirtti. Kocabıyık, sözlerini şöyle noktaladı:

"Bu esere verdiğimiz destek, ülkemizin akademik ve bilim hayatında çok önemli değişimlerin temelinin atılmasında pay sahibi olan değerli kişilere duyduğumuz vefa borcunun bir ifadesidir. Nazi Almanyası'nın baskılarından kaçan bilim adamlarına sunulan güvenli sığınma ortamı, genç Türkiye Cumhuriyeti'nin alicenaplığının ve onun kurucusu Atatürk'ün, ileri görüşlülüğünün, bilim, kültür ve sanata verdiği önemin bir göstergesidir. Bu eserle, genç kuşaklara bu vizyonu aktarmak, bir diğer amacımızdır."

-KÖKLÜ BİR BİLİM İŞBİRLİĞİ-

İstanbul Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Şafak Ural da konuşmasında, dünya bilim tarihinde yeri olan Alman mülteci hocalara Türkiye'nin kucak açarak hayatta kalma şansı sağladığını vurguladı. Prof. Dr. Ural ayrıca, bu bilim adamlarının genç Cumhuriyetin muasır medeniyetler seviyesine ulaşma mücadelesinde önemli adımlarından biri olan 1933 Üniversite Reformu'na da değerli katkılar sağladığını belirtti.

-KİTABIN KAYNAĞI-

"Ay - Yıldız Altında Sürgün" isimli kitabı, TürkiyeÂ'deki mültecilerin durumunu tespit ve ülkeden çıkarılmalarını sağlamak görevliye gönderilen Alman Eğitim Bakanlığı Müfettişi Herbert Scurla'nın 1939 yılında Ankara ve İstanbul'a yaptığı gezi sırasında tuttuğu rapordan yola çıkarak derleyen, Türkiye Araştırmalar Merkezi Vakfı Direktörü Prof. Dr. Faruk Şen de toplantıda kitabın içeriği hakkında bilgi verdi:

"TürkiyeÂ'ye gönderilen Scurla, aryen ırktan olmadıkları ve Nazi Rejimine muhalif oluşları nedeniyle Avrupa'nın hiçbir yerinde kendilerine yaşama şansı bırakılmayan Alman entellektüellerini sayılarının günden güne arttığı Türkiye'den de çıkarttırmak ile yetkilendirilmişti. Bu başarısız girişimi belgeleyen rapor, o dönem TürkiyeÂ'de yaşamış sürgünlere dair temel kaynak niteliğindedir. Rapor 1980'li yıllarda AtatürkÂ'ün 100. doğum günü nedeniyle yapılan arşiv taramaları sırasında tesadüf eseri bulundu. 1987 yılında Türkiye Araştırmalar Merkezi olarak yayınladığımız bu raporu, döneme ışık tutan diğer bilgi ve belgeler ile birlikte Türkçe'ye "Ay-Yıldız Altında Sürgün" başlığı altında kazandırmaya muvaffak olduk. Bu muvaffakiyette en büyük katkı Borusan Holding Kurucu ve Onursal Başkanı Asım Kocabıyık ve Asım Kocabıyık Kültür Eğitim Vakfı'na ait."

Günizi Yayıncılık tarafından basılan "Ay - Yıldız Altında Sürgün", 19-27 Nisan 2008 tarihleri arasında İzmir Kitap Fuarı'nda okuyucularıyla buluşacak. (ANKA)

(HF/ZG)