Partilerin Uyacakları Esaslar Değişiyor

Anayasa taslak metinde; Siyasi Partilerin nasıl kapatılacağına ilişkin "usul ve esaslar" yeniden düzenleniyor.

Taslek metnin 6. Maddesiyle; Anayasanın, "siyasi partilerin uyacakları esaslar" başlıklı 69. maddesi değiştiriliyor.Bu çerçevede; siyasi partilerin mali denetimi Sayıştay tarafından yapılacak. Kapatma davasında, partililere verilen, "siyasetten men edilme" süresi 5 yıldan 3 yıla indiriliyor.

-MECLİS KARAR VERECEK, PARTİLERİ SAYIŞTAY DENETLEYECEK-

Anayasa'nın 69. Maddesinde düzenlemeye gidilerek, "Meclis çalışmalarındaki oy ve sözler, Mecliste ileri sürülen düşünceler ve Meclisce başka bir karar alınmadıkça bunların Meclis dışında tekrarı veya açığa vurulması ile idarenin eylem ve işlemleri, odaklaşmanın tespitinde gözetilemez" cümlesi eklenerek, dokuzuncu fıkrasındaki "beş yıl" ibaresi "üç yıl" seklinde değiştirildi.

Anayasa'nın 69. Maddesinde siyasi partileri Anayasa Mahkemesi yerine bundan sonra Sayıştay denetleyecek. Bu çerçevede madde de şu değişikliğe gidildi:

"Siyasi partilerin gelir ve giderlerinin amaçlarına uygun olması gereklidir. Bu kuralın uygulanması kanunla düzenlenir. Siyasi partilerin mali denetimi Sayıştay tarafından yapılır.

Sayıştayca siyasi partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerinin kanuna uygunluğunun tespiti, bu hususun denetim yöntemleri ve aykırılık halinde uygulanacak yaptırımlar kanunda gösterilir. Sayıştayın bu denetim sonunda vereceği kararlar kesindir."

-PARTİ KAPATMA-

Siyasi partilerin nasıl kapanacağı ise şu şekilde düzenlendi:

"Siyasi partilerin kapatılması, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının talebi üzerine, Türkiye Büyük Millet Meclisinde grubu bulunan her bir siyasi partinin beser üye ile temsil edildiği ve Meclis Başkanının başkanlığında oluşturulacak Komisyonun üye tam sayısının üçte iki çoğunluğu ve gizli oyla vereceği izin üzerine açılacak dava, Anayasa Mahkemesince kesin olarak karara bağlanır. Komisyonun bu kararı, yargı denetimi dışındadır. Reddedilen izin başvurusunda ileri sürülen sebepler, hiçbir şekilde yeni bir başvuruya konu olamaz. Siyasi parti gruplarında ve Türkiye Büyük Millet Meclisinde izin konusunda görüşme yapılamaz ve karar alınamaz. Anayasa Mahkemesi, kapatma yerine, dava konusu fiillerin ağırlığına göre ilgili siyasi partinin Devlet yardımından kısmen veya tamamen yoksun bırakılmasına karar verebilecek. Devlet yardımından yoksun bırakılma, bağlı olduğu kapatma davasının ve kararının usulüne tabi olup tek basına dava konusu olamayacak."

-KAMU DENETÇİLİĞİ-

Taslak metnin 7. Maddesiyle; Anayasanın "dilekçe hakkı" başlıklı maddesinde değişiklik, "dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı" olarak yeniden düzenleniyor.

Maddeye eklenen hükümlerle herkese bilgi edinme ve "kamu denetçisi"ne başvurma hakkı tanınıyor. TBMM Başkanlığına bağlı olarak kurulması öngörülen "Kamu Denetçiliği Kurumu", idarenin işleyişi ile ilgili şikayetleri inceleyecek. Kamu başdenetçisi, TBMM tarafından gizli oyla ve 4 yıl için seçilecek.

Bu maddede sayılan hakların kullanılma biçimi, Kamu Denetçiliği Kurumunun kurulusu, görevi, çalışması, inceleme sonucunda yapacağı işlemler ile Kamu Başdenetçisi ve kamu denetçilerinin nitelikleri, seçimi ve özlük haklarına ilişkin usul ve esasları ise kanunla düzenlenecek.

-MİLLETVEKİLLİĞİN DÜŞMESİ-

Taslak metnin 8. Maddesiyle; Anayasanın "milletvekilliğinin düşmesi" başlıklı 84. maddesinde değişiklik yapılıyor. Milletvekilliği artık doğrudan düşmeyecek. Kapatmaya neden olan milletvekilleri görev süreleri dolana kadar milletvekili olarak kalacak. Buna göre, partinin temelli kapatılmasına beyan ve eylemleri ile sebep olduğu Anayasa Mahkemesinin kararında belirtilen milletvekilinin milletvekilliğinin, kararın, Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihte sona ermesini öngören hükmü, yürürlükten kaldırılıyor. Böylece parti kapatma davalarında, milletvekilliğinin düşürülmesi kararı verilemeyecek. Kaldırılan fıkra şöyle:

"Partisinin temelli kapatılmasına beyan ve eylemleriyle, sebep olduğu Anayasa Mahkemesi'nin temelli kapatmaya ilişkin kesin kararında belirtilen milletvekilinin milletvekilliği bu kararın Resmi Gazete'de gerekçeli olarak yayınlandığı tarihte sona erer. TBMM Başkanlığı bu kararın gereğini derhal gereğini yerine getirip Genel Kurul'a bilgi sunar."

-SEÇİM SÜRESİ TASLAK METİNDE-

Anayasa değişikliği taslak metnin 9. Maddesinde ise; Anayasanın, TBMM'nin Başkanlık Divanının oluşumunu düzenleyen 94. maddesinde değişiklik yapılıyor. Seçim süresinin 5 yıldan 4 yıla indirilmesi nedeniyle Başkanlık Divanının 2. dönem görev süresi konusunda düzenleme yapılıyor. Buna göre, Başkanlık Divanı 2. devre, dönemin sonuna kadar görev yapacak. Mevcut düzenlemede, Başkanlık Divanının 3 yıl için görev yapması öngörülüyor.(ANKA/DEVAM)

(BK/ÖMR)