Türkiye'nin 237.3 milyar dolara ulaşan toplam dış borç stokunda, "Düşük kur-yüksek faiz" uygulamakla eleştirilen AKP'nin iş başında olduğu son beş yılda meydana gelen yüzde 90 oranındaki 112.3 milyar dolarlık artışın tamamına yakını bankalar ve şirketler olmak üzere özel sektörün dış borç kullanımından kaynaklandı. 150 milyar dolara yaklaşan özel sektör borçları, küresel kriz tehdidi altında ekonominin cari açıktan sonraki yeni yumuşak karnı haline geldi.

-147 MİLYARI ÖZEL SEKTÖRÜN-

Özel sektörün dış borç stoku, Eylül 2002-Eylül 2007'yi kapsayan son beş yılda yüzde 256 oranında 106.1 milyar dolar artarak 147.6 milyar dolara, bunun toplam dış borç stoku içindeki payı da yüzde 62.2'ye ulaştı.

Özel sektör dış borcunda 2003 yılından itibaren başlayan artış izleyen dönemde giderek hızlandı. Türkiye'nin Eylül 2002 sonu itibariyle 125 milyar dolar olan dış borç stokunun 62.7 milyar doları kamuya, 20.9 milyar doları Merkez Bankası'na 41.5 milyar doları ise özel sektöre ait bulunuyordu. Eylül 2007'ye kadar olan beş yıllık dönemde toplam borç 89.8 oranında 112.3 milyar dolar artarak 237.3 milyar dolara çıktı. Bu dönemde kamunun borcu 11.4 milyar dolarla yüzde 18.3 oranında bir artış gösterirken, Merkez Bankası'nın dış borcu yüzde 25.1 oranında 5.2 milyar dolar küçüldü.

Özel sektörün toplam dış borcu ise aynı dönemde yüzde 255.5 oranında 106.1 milyar dolar artarak 147.6 milyar dolara ulaştı.

-ŞİRKETLERİN DIŞ BORCU 100 MİLYAR DOLARA YAKLAŞTI-

Özel sektör borcu içinde şirketlere ait kısım beş yılda 64.7 milyar dolar artarak 96.7 milyar dolara, banka ve finans kuruluşlarının dış borcu da 41.4 milyar dolar artarak 50.9 milyar dolara yükseldi. Anılan dönemde bankaların borcundaki artış yüzde 436, şirketlerin borcundaki artış yüzde 202 olarak gerçekleşti.

Toplam dış borç stoku içinde özel sektör borçlarının Eylül 2002 itibariyle yüzde 33.2 olan payı, Eylül 2007 itibariyle yüzde 62.2'ye kadar yükseldi. Bankacılık kesimi dış borçta yüzde 21.4, reel kesim ise yüzde 41.7 paya sahip durumda.

-ÖZEL SEKTÖR BORCUNUN 36.3 MİLYARI KISA VADELİ-

Özel sektörün Eylül 2007 sonu itibariyle 147.6 milyar dolara ulaşan dış borcunun 36.3 milyar dolarlık bölümünü kısa vadeli borçlar oluşturuyor. Bunun da yaklaşık 12 milyar doları banka ve finans kuruluşlarına, 24.3 milyar doları ise reel kesime ait bulunuyor. Eylül 2002-Eylül 2007 döneminde bankacılık kesiminin 7.1 milyar, şirketler kesiminin de 16.3 milyar dolar olmak üzere özel sektörün toplam kısa vadeli dış borcunun 23.4 milyar dolar arttığı dikkati çekiyor. Özel sektörün toplam kısa vadeli dış borcunda bu dönemdeki artış yüzde 181.5 düzeyinde bulunuyor.

Özel sektörün orta ve uzun vadeli dış borçlanması ise bu dönemde daha hızlı bir artış gösterdi. Söz konusu borçlar beş yılda yüzde 289 oranında 82.7 milyar dolar artarak 111.3 milyar dolara ulaştı. Bunun da 38.9 milyarının bankalar ve diğer finans kuruluşları, 72.4 milyarının ise şirketler kesimine ait olduğu belirlendi.

Özel sektörün dış borç stoku (Milyon $)

/**

     Bankaların Şirketlerın Öz.Sektör Dış borç Öz.S.borcu/

     Dış Borcu Dış Borcu Toplamı Stoku Stok(%)

Eyl.02 9.504 32.013 41.517 125.035 33.2

2002 10.179 32.986 43.165 129.701 33.3

2003 13.548 35.536 49.084 144.301 34.0

2004 21.191 42.570 63.761 160.839 39.6

2005 32.028 51.133 83.161 169.000 49.2

2006 47.162 73.308 120.470 207.735 58.0

Eyl.07 50.904 96.685 147.589 237.322 62.2

**/

-TOPLM DIŞ BORÇLARIN SEYRİ-

Türkiye'nin 2000 yılında 118.5 milyar dolar olan toplam dış borç stoku, ekonomik kriz yılı olan 2001'de 113.6 milyar dolara gerilemişti. İzleyen dönemde ise özellikle 2003 yılından itibaren dış borç hızlı bir artış gösterdi. Tek parti hükümetinin iş başında olduğu dönemde sağlanan görece istikrar ve yüksek getiri nedeniyle Türkiye'ye yoğun biçimde giren sıcak paranın etkisiyle kurların sürekli aşağı doğru seyri, özel sektörü dışarıdan borçlanmaya itti.

2002 sonunda 129.7 milyar dolar olan dış borç stoku, 2003 sonunda 144.3 milyar, 2004 sonunda 160.8 milyar dolar, 2005 sonunda 169 milyar dolara çıktı. Dış borç, 2006 yılında 38.8 milyar dolarlık rekor artışla 207.7 milyar dolar, en son açıklanan verilere göre de 2007'nin ilk dokuz ayında da 29.6 milyar dolarlık artışla 237.3 milyar dolara ulaştı.

/**

Türkiye'nin dış borç stokunun seyri (Milyon Dolar)

     Eylül Aralık Aralık Aralık Aralık Aralık Eylül Değ.

     2002 2002 2003 2004 2005 2006 2007 (%)

KAMU 62.656 64.534 70.844 75.668 70.414 71.587 74.103 18,3

Kısa vade 839 915 1.341 1.840 2.133 1.750 1.718 104,7

Orta-uzun V. 61.817 63.619 69.503 73.828 68.280 69.837 72.385 17,1

MERKEZ BANKASI 20.861 22.003 24.373 21.410 15.425 15.678 15.629 -25,1

Kısa vade 1.500 1.655 2.860 3.287 2.763 2.563 2.331 55,4

Orta-uzun V. 19.361 20.348 21.513 18.123 12.662 13.115 13.298 -31,3

ÖZEL SEKTÖR 41.517 43.165 49.084 63.761 83.161 120.470 147.589 255,5

Kısa vade 12.894 13.854 18.812 26.753 32.207 38.002 36.302 181,5

Banka-fin.kur. 4.867 5.429 8.351 12.714 16.008 18.275 11.974 146,0

Şirketler 8.027 8.425 10.461 14.039 16.199 19.727 24.328 203,1

Orta-Uzun vade 28.623 29.311 30.272 37.008 50.954 82.468 111.287 288,8

Banka-fin.kur. 4.637 4.750 5.197 8.477 16.020 28.887 38.930 739,6

Şirketler 23.986 24.561 25.075 28.531 34.934 53.581 72.357 201,7

TOPLAM 125.035 129.701 144.301 160.839 169.000 207.735 237.322 89,8

Kısa vade 15.233 16.424 23.013 31.880 37.103 42.315 40.351 164,9

Orta-uzun vade 109.802 113.277 121.288 128.959 131.897 165.420 196.971 79,4

**/

(ANKA)

(ES/NB/ZG)