Küresel Krizde Yatırımlarını Artıran 4 Ülkeden Biri Türkiye

Yatırımlar, 2011 yılının ikinci çeyreği itibariyle Avrupa Birliği ülkelerinde kriz öncesi düzeyinin altında seyrederken, Türkiye'de kriz öncesinin oldukça üzerinde gerçekleşti.

• 

Yatırımlar, 2011 yılının ikinci çeyreği itibariyle Avrupa Birliği ülkelerinde kriz öncesi düzeyinin altında seyrederken, Türkiye'de kriz öncesi düzeylerin oldukça üzerinde gerçekleşti. Haziran 2011 itibariyle 32 ülkeden 11'inin milli geliri 2007 yılı dördüncü çeyrek düzeyini aşarken, yatırımlarda ise yalnızca 4 ülkenin yatırımları kriz öncesi düzeyinin üzerine çıktı. Bu dört ülke arasında Lüksemburg, İsviçre ve Polonya ile beraber Türkiye de yer aldı.

Merkez Bankası'nın 2011 Yılı 4. Enflasyon Raporu'nda "Yatırım Oranlarındaki Gelişmeler" başlıklı bir analize de yer verildi. Sabit yatırımlarla gelen sermaye stoku birikiminin bir yandan potansiyel üretimi yükseltirken diğer yandan sermaye dışındaki üretim faktörlerinin verimliliğini artırarak küresel rekabetçilik düzeyini yükselttiğine dikkat çekilen analizde kriz dönemlerinde sermaye kayıplarının sınırlı olması ya da sermaye stokunun artırılmasının orta vadede rekabetçiliğin korunması ve artırılması açısından büyük önem arz ettiğine vurgu yapıldı. Bu çerçevede Merkez Bankası'nın Türkiye'nin kamu ve özel sektörün inşaat, makine ve teçhizat yatırımlarını kapsayan yatırım performansının, ticaret ortaklığı bağlamında Avrupa ekonomileri ve yapısal benzerlikleri bağlamında Latin Amerika ekonomileri grupları ile karşılaştırmalı olarak bir inceleme yapma ihtiyacı duyduğuna işaret edildi. Analize göre Avrupa ekonomileri (AB-27 ülkeleri, Hırvatistan, İsviçre, İzlanda ve Norveç) ile karşılaştırmalı olarak değerlendirildiğinde Türkiye'deki yatırımların küresel kriz döneminde güçlü bir toparlanma sergilediği gözlendi. 2011 yılı ikinci çeyreği itibarıyla yatırımlar Avrupa Birliği'nde kriz öncesi düzeyinin altındayken, Türkiye'de kriz öncesi düzeylerinin oldukça üzerinde seyretti. İncelenen 32 ülkeden sadece 11'inin milli geliri 2007 yılı 4.çeyrek düzeyini aşabilmişken, yalnızca 4 ülkede yatırımlar kriz öncesi düzeyini aştı. Lüksemburg, İsviçre ve Polonya ile beraber bu 4 ülkeden biri olan Türkiye, kriz öncesine göre yatırımları en fazla artan ülke oldu.

-"YATIRIMLARIN MİLLİ GELİRE GÖRECE YÜKSEK OYNAKLIĞI TESPİTİ KRİZDE DOĞRULANDI"-

Analizde yatırımların beklenen karlılık oranlarının değişmesi, geri dönüşümü olmayan maliyetlerin karşılanması ve finansmanın erişilebilirliği gibi bileşenlere bağlı faaliyetler olup, konjonktürel dalgalanmalar çerçevesinde milli gelirden daha fazla oynaklık sergilediğine vurgu yapıldı. Avrupa ekonomileri grubunda, milli gelir ve yatırımların kriz öncesi seviyelerine göre değişimleri incelendiğinde milli gelirdeki değişmelerin ülkeler arasında yüzde 12 artış ile yüzde18 azalış arasında seyrederken, yatırımlardaki değişmelerin yüzde 20 artış ile yüzde 60 azalış arasında olduğuna işaret edildi. Analizde, yatırımların milli gelire görece yüksek oynaklığı tespitinin küresel kriz örneğinde de doğrulandığının altı çizildi.

Analize göre Türkiye'de yatırımların kriz sonrası güçlü seyri, 2011 yılı ikinci çeyreği itibariyle kriz dönemine göre yüksek büyüme sergilenmiş olmasına rağmen, yatırım/GSYİH oranlarının artmasını sağladı. Öte yandan bu artış Türkiye'ye özgü etkenlerden ortaya çıkan 2001 krizi ile 2007'de başlayan küresel kriz arasındaki dönemde Türkiye'nin yatırım oranlarının Avrupa ekonomileri (aritmetik) ortalamasına göre düşük seyrettiği göz önünde bulundurulduğunda daha dikkat çekici oldu.

-LATİN AMERİKA ÜLKELERİ VE TÜRKİYE'DE YATIRIMLAR-

Analizde Türkiye'de yatırımların küresel krizin derinlemesine hissedildiği Avrupa bölgesine görece güçlü seyri, bu olgunun Türkiye ile yapısal benzerlikler gösteren başka bölgelere görece geçerli olup olmadığı sorusu da gündeme getirildi. Bu bağlamda, yükselen piyasalar grubunda Türkiye ile beraber seçilmiş Latin Amerika ülkelerindeki yatırım gelişmelerini inceleyen Merkez Bankası, küresel krizin Türkiye'deki yatırımlar üzerindeki olumsuz etkisi yatırım eğiliminin yön değiştirdiği Avrupa'ya benzerlik gösterirken yatırım eğiliminde değişme gözlenmeyen Latin Amerika'da farklı bir tablo göze çarptığına dikkat çekti. Bu durum (cari fiyatlarla hesaplanan) yatırım/GSYİH oranlarında da Türkiye'nin Latin Amerika'nın gerisinde kalmasına yol açtı. Ancak, reel verilerle hesaplanan yatırım/GSYİH oranı gelişmeleri karşılaştırıldığında, Türkiye'deki gerileme, Avrupa'ya görece çok iyi performans sergileyen Latin Amerika grubu ortalamasına yakın oldu. Analizde bu olgunun, aynı zamanda küresel krizin etkilerinin bölgesel bileşenlerine dair önemli ipuçları verdiğinin altı çizildi.

-"TÜRKİYE'DE YATIRIM ORANLARI 2009'UN 3. ÇEYREĞİNDEN İTİBAREN İSTİSNAİ BİR TOPARLANMA SERGİLEDİ"-

Analizin sonuç bölümünde ise şu tespitlere yer verildi:

"Türkiye'de 2001-2007 döneminde Avrupa ülkelerine kıyasla düşük seyreden yatırım oranları küresel kriz ile birlikte Avrupa ekonomileri ile beraber (Latin Amerika ekonomilerinin aksine) düşüş eğilimi gösterdi. Ancak Türkiye'de yatırım oranları 2009'un üçüncü çeyreğinden itibaren Avrupa'ya görece istisnai bir toparlanma sergiledi ve krizden şiddetli etkilenmeyen Latin Amerika ülkelerinin düzeyine yaklaştı. Bu durum Türkiye ekonomisinin sermaye stokunu ve milli gelirini büyütme potansiyeline sahip olduğuna işaret etti. Türkiye ekonomisin kriz sonrası dönemde aşırı ısındığı yönündeki değerlendirmeleri tartışılır hale getirdi. Öte yandan, yatırım oranlarındaki bu ayrışmanın küresel likidite koşullarının sıkılaştığı ve talep belirsizliğinin arttığı bir dönemde gerçekleşmesi dikkat çekici oldu. Son olarak, yatırım oranlarındaki güçlü eğilimin kısa vadede makro finansal riskler doğurma potansiyeline sahip olduğu gözlense de orta ve uzun vadede Türkiye'nin rekabet ve verimlilik düzeyini artıracağı düşünülmekte." - Ankara