Çek Kanunu Tasarısı TBMM'de

-Hükümet tarafından hazırlanan, Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne gönderilen Çek Yasa Tasarısı, bankaların sorumluluğunu artırıyor. Tasarı, çek defterlerinin içeriklerine, çek düzenlenmesine, kullanımına, çek hamillerinin korunmalarına ve kayıt dışı ekonominin kayıt altına alınmasına ilişkin esaslar içeriyor.

Bankalara bildirim yükümlülüğünün getirildiği tasarıda, ibraz, ödeme, çekin karşılıksız olduğunun tespiti ve gecikme cezasıyla ilgili düzenlemelere yer veriliyor. Bir çekin arkasına karşılıksızdır yazılmasına neden olan kişi hakkında, her bir çekle ilgili olarak, bin 500 güne kadar adli para cezasına hükmediliyor. 1'i geçici madde olmak üzere 12 maddeden oluşan Çek Kanunu Tasarı, kanunlaşması halinde yayımı tarihi itibariyle yürürlüğe giriyor. Kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte 3167 sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun ile 4814 sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanunun geçici 1 ila geçici 5'inci maddeleri yürürlükten kalkacak.

-BANKALARIN SORUMLULUĞUNU ARTIRIYOR-

Çek Yasa Tasarısı bankalara çek hesaplarını ve çek defterlerini araştırma yükümlülüğünü artırıyor. Bankalara çek hesabı açtırmak isteyen kişilerin çek hesabı açtırmasında yasak olup olmadığını, kişinin ekonomik ve sosyal durumunun çek hesabı açmaya uygun olup olmadığını araştırmayı bankaların sorumluluğuna veriyor. Ödeme aracı olan çeke güveni duygusunu korumak için kişilerde çek hesabı açtırmayı gerektirecek bir sosyal konuma sahip olması şartının aranması zorunluluğunu getiren tasarı, mevcut çek hesabından kendisine çek defteri verilmesini isteyen kişiye, her defasında bildirimde bulunma zorunluluğu getiriyor. Ayrıca tacir tüzel kişinin yönetim organında görev yapan, temsilcisi veya imza yetkilisi olan kişilerden biri hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı mevcut ise, bu tüzel kişi adına çek hesabı açılmayacak veya bu tüzel kişiye çek defteri verilmeyeceği tasarıyla düzenleniyor. Çek defterlerinin ancak bankalarca bastırılabileceği hüküm altına alan tasarı, çek defterlerinin baskı şeklini belirleyen esasların, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından çıkarılacak olan tebliğle Düzenlenmesini hüküm altına alıyor.

-YENİ ÇEK DEFTERLERİ 31 ARALIK 2009'A KADAR VERİLECEK-

Yeni çek defterlerinin bastırılıp dağıtılmasına ve eski çek defterlerinin toplatılmasına ilişkin usul ve esaslar getiren (geçici madde) tasarıda, bankalara 31 Aralık 2009 tarihine kadar müşterilerine yeni çek defterlerini verme ve ellerindeki eski çek defterlerini imha etme süresi tanıyor. Tasarıya göre, bankaların, ikinci fıkrada yazılı sürenin sonuna kadar müşterilerine verdikleri çek defterlerinden keşide edilen çekler, Türk Ticaret Kanununda aranan koşulları taşıması kaydıyla geçerli olacak. Ancak, üzerinde yazılı düzenleme tarihi henüz gelmemiş olsa bile, bu çeklerin en geç 1 Temmuz 2010 tarihine kadar muhatap bankaya ibraz edilmesi gerekecek. Bu tarihe kadar ibraz edilmeyen çekler adi senet hükmünde kabul edilecek.

-ÖDEYEN KURTULACAK-

Tasarıya, 3167 sayılı Kanuna 18 Şubat 2009 tarihli ve 5838 sayılı Kanunla geçici 2'nci madde olarak eklenen hükmün alınmasıyla, bu Kanunun yayımı tarihine kadar 3167 sayılı Kanun hükümlerine istinaden karşılıksız çek keşidesi suçundan dolayı açılmış olan davalar, asliye ceza mahkemesinde görülerek sonuçlandırılacak.Tasarıya göre 31 Aralık 2009 tarihine kadar üzerine yazılı düzenleme tarihinden önce çekin ödenmek için muhatap bankaya ibrazı geçersiz olacak.

-BANKALAR KARŞILIKSIZ ÇEKLERDE İŞLEM YAPACAK-

Çek Yasa Tasarısı, ibraz, ödeme, çekin karşılıksız olduğunun tespiti ve gecikme cezasıyla ilgili düzenlemeler de getiriyor. Tasarıya göre bankaya ibraz edilen çekin karşılığının bulunmaması halinde, banka görevlileri bu çekle ilgili olarak karşılıksızdır işlemi yapmakla yükümlü olacak. Ancak, bu yükümlülük, ibraz eden hamilin talepte bulunması halinde söz konusu olacak. Çekin karşılıksız çıkması halinde banka tarafından ibraz eden düzenleyici dışındaki hamile ödenmesi gereken kanuni miktar, 470 Türk Lirası olarak belirleniyor. Bu miktar, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan fiyat endekslerindeki yıllık değişmeler göz önünde tutularak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından her yıl Ocak ayında yeniden belirlenecek ve Resmi Gazetede yayımlanacak. Hamilin talepte bulunması halinde, karşılıksızdır işlemi, çekin arka yüzüne tahsil için bankaya ibraz edildiği tarih, hesap durumu ve ibraz eden gerçek kişinin adı ve soyadı yazılmak ve bu kişi ile birlikte banka yetkilisi tarafından imzalanmak suretiyle yapılır. Hamilin imzalamaktan kaçınması halinde, karşılıksızdır işlemi yapılmaz. Muhatap bankanın ödemekle yükümlü olduğu tutar dahil, kısmi ödemenin hamil tarafından kabul edilmemesi halinde, karşılıksızdır işlemi yapılır; ibraz tarihi ile ödememe nedeni çekin üzerine yazılır ve çek, üzerine imzası alınarak hamiline geri verilir. Banka çekin karşılığının hesapta bulunmasına rağmen hamiline ödenmesinin geciktirilmesi ve kanunen ödemekle yükümlü olduğu miktarın hamile ödenmesinin geciktirilmesi hallerinde, çek hamiline, her geçen gün için binde üç gecikme cezası öder.

-BANKALARA BİLDİRİM YÜKÜMLÜLÜĞÜ GELİYOR-

Tasarı, bankalara bildirim yükümlülüğü getiriyor. Tasarıya göre hamiline çek hesabı sahiplerinin açık kimlikleri, adresleri, vergi kimlik numaraları, bu hesaplardan ödeme yapılan kişilere ait bu bilgiler ile bu kişilere yapılan ödemelerin tutarları ve üzerinde vergi kimlik numarası bulunmayan çeklere ilişkin bilgiler, ilgili bankalar tarafından, dönemler itibarıyla, Gelir İdaresi Başkanlığına elektronik ortamda bildirilecek. Bildirim dönemleri ve

süreleri Türkiye Bankalar Birliği ve Türkiye Katılım Bankaları Birliğinin görüşleri alınarak Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından belirlenecek. Bankalar, hamiline çek defteri yaprağını kullanmadan hamiline çek düzenlendiğini tespit etmeleri halinde, mevcut delilleriyle birlikte durumu, tespit tarihinden itibaren en geç bir hafta içinde Cumhuriyet başsavcılığına ve Gelir İdaresi Başkanlığına bildirmekle yükümlü olacak.

-BİN 500 GÜNE KADAR ADLİ PARA CEZASI-

Tasarı, üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili olarak karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikayeti üzerine, her bir çekle ilgili olarak, bin 500 güne kadar adli para cezasına hüküm veriyor. Ancak, hükmedilecek adli para cezası, çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamaz. Mahkeme ayrıca, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına; bu yasağın bulunması halinde,çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının devamına hükmediyor. Bu davalar, çekin tahsil için bankaya ibraz edildiği veya çek hesabının açıldığı şubenin bulunduğu yer ya da hesap sahibinin veya müştekinin yerleşim yeri mahkemesinde görülmesi öngörülüyor. Tasarıya göre, hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı verilmiş olan kişi, elindeki bütün çek yapraklarını ait olduğu bankalara iade etmekle yükümlü olacak. Bu kişi adına yeni bir çek hesabı açamayacak. Hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı verilmiş olan kişi, kararın kendisine tebliği tarihinden itibaren on gün içinde, düzenlemiş bulunduğu ve henüz karşılığı tahsil edilmemiş olan çekleri,

düzenleme tarihlerini, miktarlarını ve varsa lehtarlarını da göstermek suretiyle, muhatap bankaya liste halinde vermekle yükümlü olacak. Karşılıksız kalan bir çekle ilgili olarak yapılan soruşturma veya kovuşturma neticesinde; Cumhuriyet savcısı tarafından kovuşturmaya yer olmadığına, Mahkeme tarafından, beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın düşmesi veya davanın reddine, karar verilmesi halinde, aynı kararda, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının kaldırılmasına karar verilebilecek.

-ETKİN PİŞMANLIK-

Tasarı, karşılıksız kalan çek bedelinin, faizi ile birlikte tamamen ödenmesi halinde suça özgü etkin pişmanlık hükümleri getiriyor. Tasarı, etkin pişmanlık gösterilmesi halinde, soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcısı tarafından kovuşturmaya yer olmadığına; kovuşturma aşamasında mahkeme tarafından davanın düşmesine; mahkumiyet hükmünün kesinleşmesinden sonra mahkeme tarafından hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına, karar verilmesini öngörüyor.

Buna göre; kişinin, mahkum olduğu adli para cezası tamamen infaz edildikten veya bu cezayı ödemediği için hakkında hapis uygulanıp serbest bırakıldıktan itibaren üç yıl ve her halde yasağın konulduğu tarihten itibaren on yıl geçtikten sonra başvurması halinde, hükmü veren mahkeme tarafından hakkındaki çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı kaldırılır.

Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının kaldırılmasına ilişkin karar kesinleştiğinde, yasağın kaldırıldığı, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına 5 inci maddenin sekizinci fıkrasındaki usullere göre bildirilir ve ilan olunur.

-DİĞER CEZA HÜKÜMLERİ-

Birçok ceza hükümlerini de içeren tasarıya göre tacirin ticari işletmesiyle ilgili iş ve işlemlerinde, tacir olmayan kişinin çek defterini kullanarak çek düzenleyen ve düzenleten kişi altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılması öngörülüyor. Tacir olmayan kişiye tacir kişiye verilmesi gereken çek defteri veren banka görevlisi hakkında 50 günden 150 güne kadar adli para cezasının önü açılıyor. Bankaya gerçek dışı beyanda bulunan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılmasını düzenleyen tasarıda yer alan diğer cezai hükümler şöyle: Beyanname almadan veya beyannameye rağmen, hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı bulunan kişiye veya bu kişinin yönetim organında görev yaptığı veya temsilcisi ya da imza yetkilisi olduğu tüzel kişiye çek defteri veren banka görevlileri elli günden yüzelli güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Kısmen veya tamamen karşılığı bulunmayan çekle ilgili olarak, talebe rağmen, karşılıksızdır işlemi yapmayan banka görevlisi, şikayet üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Karşılığı tahsil edilmek üzere bankaya ibraz edilen çekin karşılığının hesapta mevcut olmasına rağmen, hamile ödemede bulunmayan banka görevlisi, şikayet üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası

ile cezalandırılır. Hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı verilmiş olan kişi, buna rağmen çek düzenlerse, fiil daha ağır cezayı gerektiren bir suç oluşturmadığı takdirde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı verilmiş olan kişi adına çek hesabı açan banka görevlisi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Çek defteri basmaya veya bastırmaya kanunen yetkili kılınanlar dışında çek defteri basanlar ve bastıranlar 2 yıldan 5 yıla kadar hapis ve bin 500 güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır. Hamiline çek defteri yaprağını kullanmadan hamiline çek düzenleyen kişi, bu aykırılığı içeren her bir çekle ilgili olarak, üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

-ÇEKLERİN HESABEN ÖDENMESİNİ MB'NİN GÖZETİMİNDE OLACAK-

Tasarı, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nı, çeklerin banka şubeleri arasında hesaben ödenmesini sağlayacak tüzel kişiliği haiz sistemi kurmaya ve gözetimi altında yürütmeye yetkili kılıyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'na, bu yetkiyi uygun göreceği başka bir kuruluş aracılığıyla da kullanma yetkisi veren tasarı, hesaben ödeme sisteminin kuruluş ve işleyişinin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca çıkarılacak ve Resmi Gazetede yayımlanacak bir yönetmelikle düzenlenmesini öngörüyor. (ANKA)

(HGS/YLD/BÜN)