Bursa, Endüstri Mirası Korumada da Örnek

Tarihi Kentler Birliği (TKB) İstanbul Buluşması'na, Türkiye'nin ilk tekstil sanayi müzesi olan Merinos Tekstil Sanayi Müzesi damgasını vurdu. "Türkiye'de Yeni Gündem; Sanayi Mirası" gündemiyle İstanbul'un Eyüp ilçesinde 2011 yılının son buluşmasını gerçekleştiren TKB, endüstri mirasının ayağa kaldırılması anlamında Türkiye'de son örnek olan Merinos Tekstil ve Sanayi Müzesi'ni örnek alınacak projeler arasında gösterdi.

İslam'ın ünlü komutan, din ve bilim adamlarının kabirleri, türbeleri, camileri, tekkeleri, Haliç'i, Santral İstanbul'u, padişahların cülus dağıttığı ve tahta çıkmadan önce ilk adımı attıkları Cülus Yolu ile tarihle modern arasındaki uyumun en güzel örneklerinden biri olan Eyüp ilçesinde gerçekleştirilen TKB Buluşmasında, Türkiye'de bugüne kadar yürütülen sanayi mirası çalışmaları masaya yatırıldı. Osmanlı döneminde orduya fes ve yelek hazırlamak üzere oluşturulan ve tarihimizin modern anlamda ilk tekstil fabrikası olan Feshane'de gerçekleştirilen toplantıda ilk olarak, Haliç ve çevresinde korunan endüstri yapıları ve anıtsal yapılara ilişkin bilgi verildi. Daha sonra, Türkiye'deki endüstri mirası koruma örnekleri birlik üyelerine tanıtıldı.

Sanayi Mirası restorasyonu Fabrika i Humayun'la başladı

Türkiye'deki son örnek olarak Merinos Tekstil Sanayi Müzesi'ni TKB'ye üye 350'yi aşkın belediye başkanı ve yöneticisine anlatan Bursa Büyükşehir Belediye Başkanı Recep Altepe, TKB'nin 2000 yılında Bursa'da kurulduğunu ve tarihi mirasın korunması noktasında önemli mesafeler kat ettiğini hatırlattı. "TKB, kentlerin ziynetlerinin ortaya çıkarılması ve yerel yöneticilerin bu konuda sorumluluk alması noktasında çok önemli bir işlev üstlenmiştir" diyen Başkan Altepe, Bursa'da bu anlamda ciddi projelere imza attıklarını kaydetti.

Selçuklu, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerine ait yapıları kapsayan 260'ın üzerinde tarihi miras projesini uyguladıklarını hatırlatan Başkan Altepe, son dönemde Türkiye'de yükselen değer olan sanayi mirası konusunda da önemli mesafeler kat ettiklerini bildirdi. Yüzyıllarca ticaretin, tekstilin ve ipeğin başkenti olan Bursa'da yıllarca harabe durumda beklemiş olan Fabrika i Humayun'un restore edilerek aslına uygun işlevlendirilmesini sağladıklarını hatırlatan Altepe, "Sanayi mirası anlamında Bursa'daki en önemli projelerden biri Fabrika i Humayun'dur. Bu tarihi değerimiz, orijinal kimliğine uygun olarak bugün de tekstil sanayine moda alanında hizmet vermektedir" dedi.

2 ayda 7 bin ziyaretçi

Bu alandaki ikinci ve büyük atılımı Merinos Tekstil Sanayi Müzesi'ni oluşturarak attıklarını ifade eden Başkan Altepe, "Dünyanın en ünlü yünlü kumaşlarının üretildiği Merinos'un gerçek kimliğini barındıran bir müzeye ev sahipliği yapması için 2011 yılı ilk aylarında başlattığımız çalışmaları bir yıldan az bir sürede tamamladık. Merinos yününün elde edilmesinden o yünün kumaş haline dönüşmesine kadarki serüveni anlatan müzeyi oluşturduk. Hiçbir parçayı göz ardı etmedik. Yaklaşık iki ay önce hizmete açtık ve bu kısa zaman içerisinde 7 bini aşkın ziyaretçiyi ağırladık müzede. Bu da ne kadar doğru bir iş yaptığımızın göstergesi oldu" diye konuştu.

Büyük projeler

Avrupa'da endüstri mirası koruma çalışmalarının, bu amaçla kurulan örgütlerin, endüstri-kültür ilişkisinin ve UNESCO'nun dünya kültür mirasına aldığı sanayi mirası eserlerin konuşulduğu TKB Buluşması'nda, henüz proje aşamasında olan Türkiye'deki büyük projelere ilişkin de bilgi verildi. Bunlar arasında, Türkiye'nin ilk un fabrikası olan ve Merinos'la aynı dönemlerde yerel yönetime devrolunan Aksaray Azmi Milli un fabrikası ile kültür merkezine dönüştürülen İzmir Havagazı Fabrikası dikkat çekti.

Kalanla yetinme toplantısı

Akademik sunum ve saha incelemelerinden oluşan 2 günlük toplantının sonuçlarını değerlendiren TKB Danışma Kurulu Başkanı ve ÇEKÜL Başkanı Prof. Dr. Metin Sözen ise, geçmişte özelleştirme uygulamalarıyla endüstri mirasımızın eşsiz örneklerinin kaybedildiğini açıkladı. Şimdi elde kalanlarının envanterinin çıkarılması ve korunması noktasında gerekli bilincin ve gündemin oluşturulması gerektiğini savunan Prof. Dr. Sözen, "Örnek uygulamalarımız var. Örneğin Bursa Merinos'la başlayan süreç bizi buralara getirdi. Bursa kendi kararını kendi verdi ve bugün toplumun tüm kesimlerinin yararlanacağı eserler yarattı. Fabrika i Humayun olmasaydı Merinos olmazdı. Biz bugün bu sürecin halkalarını tüm Türkiye'ye yaymalıyız. Merkezi hükümetin de buradan çıkarması gereken dersler var. Çok eserimizi kaybettik ve maalesef bu toplantı kalanla yetinme toplantısıdır. Artık elimizdekini kaybetmeyeceğiz" dedi.

Sonuç raporu

Toplantının sonuç raporunu ise TKB Danışma Kurulu adına, Kurul üyesi gazeteci Oktay Ekinci açıkladı. Ekinci, toplantıdaki bildiriler ve sunumlar doğrultusundaki sonuç raporunu 3 başlık altında topladı. Bunlardan ilki; Koruma Kurulları'nın, sanayi mirasının hangi ilkeler doğrultusunda tescil edileceğine ilişkin mevzuat eksiğinin giderilmesi, ikincisi endüstri mirasının ayağa kaldırılması çalışmaları sivil mimarlık ve anıtsal eserlere göre çok daha pahalı bir iş olması nedeniyle devletin ilgili bakanlıklarının devreye girerek bütçelerinden bu işe pay ayırmaları, sonuncusu ise endüstri mirasının bir binanın fiziki düzenlemesi olarak algılanmaması gerektiği.

Restore edilen endüstri mirası yapıların asli kimliklerinden soyutlanarak lokanta, kafeterya vb. yapılmasına tepki gösteren Oktay Ekinci, "Endüstri mirası yapılar, üretim geçmişleri ile birlikte yaşatılmalı. Oranın vaktiyle bir üretim merkezi olduğu bilinci yeni işlevinde de yer bulmalı. Bursa Merinos bunun için iyi bir örnektir" dedi.