Söz sanatları nelerdir? Söz sanatlarının anlamları nelerdir? Ortaokul, lise ve üniversite sınavında en çok kullanılan söz sanatları nelerdir?

Söyleyişe güzellik ve ahenk oluşturan söz sanatları, etkili konuşmada, hitap etmede büyük yer kaplamaktadır. Günümüzde de önemini koruyan sahne sanatları, günlük konuşma dilinden, hitap etme sanatına, divan edebiyatından günümüz şiir diline kadar dile ve cümlenin anlamını pekiştirmektedir. Peki her yerde kullanılan söz sanatları nelerdir? Söz sanatlarının anlamları nelerdir? Ortaokul, lise ve üniversite sınavında en çok kullanılan söz sanatları nelerdir? Hemen inceleyelim.

SÖZ SANATLARI NELERDİR?

Dilimizde dört çeşit söz sanatları bulunmaktadır. Bunlar:

1- Mecaza dayalı söz sanatları:

Değişmece

Mecaz- ı Mürsel

Teşbih

İstiare

İrsal-i Mesel

Kinaye

Tariz

2- Anlama dayalı söz sanatları:

Tezat

Tevriye

İstihdam

Tecahül Arif

İstifdam

İcaz

Teşhis

İntak

Hüsn-ü tahlil

Mübalağa

Nida

Rücü

Tekrir

Tenasüp

3- Söze dayalı söz sanatları:

İştikak

Cinas

Kalb

Akis

Seci'

Tarsi'

İade

Reddü'l- acüz Ale's-sadr

4- Harf ve yazıya bağlı söz sanatları:

Muamma

Lugaz

Harflerin Şekil ve Düzenlerine Göre Hünerler

- Mühmel

- Mu'cem

- Hayfa

- Rakta

- Tashif

- Mevsil

- Mukatta

- Mütelevvin

- Leb değmez

ORTAOKUL, LİSE VE ÜNİVERSİTE SINAVINDA EN ÇOK KULLANILAN SÖZ SANATLARI NELERDİR?

Ortaokul, lise ve üniversite sınavında genellikle mecaza dayalı ve anlama dayalı olan söz sanatları ön plana çıkmaktadır.

1- MECAZA DAYALI SÖZ SANATLARI:

Değişmece (Mecaz): Bir kelimenin gerçek anlamından uzaklaşarak, cümledeki kullanış biçimine göre yeni anlamlar yüklenmesine denir. Buradaki temel amaç benzetme ile cümleyi kuvvetlendirmektir.

Mecaz-ı Mürsel ( Ad aktarması): Bir sözcüğün benzetme amacı gütmeden gerçek anlamı dışında başka bir sözcüğün yerine kullanılmasına sanatıdır.

Teşbih (Benzetme):Benzeyen, kendisine benzetilen, benzetme yönü ve benzetme edatı içeren,ortak nitelik bakımından güçlü olanın zayıf olana aktarılmasına denmektedir.

İstiare (Eğretileme):Aralarında ilgili yönlerden benzerlik bulunan iki sözcükten birinin diğerinin yerine kullanma biçimidir.

İrsal-i Mesel: Anlatımı güçlendirmek amacıyla, sözlerde veya yazılarda atasözü, deyişlerin eklendği söz sanatı biçimidir. Divan şiirlerinde sıklıkla rastlanan irsal-i mesel, özellikle hakimane şiirlerde kendini daha çok göstermektedir.

Kinaye: Bir sözün hem gerçek anlamında hem de mecaz anlamını düşündürecek şekilde kullanılmasına denmektedir.

Tariz (İğneleme):Genellikle taşlama amacıyla kullanılan söz sanatı, biri sözün görünürde söylemek istediğinin tam tersini söylemeyi sağlamaktadır. Kinayeden farklı olarak alaycı bir üsluba ve eleştirel bir dile sahiptir.

2- ANLAMA DAYALI SÖZ SANATLARI:

Tezat: İki karşıt düşüncenin bir arada kullanılansöz sanatıdır.

Tevriye: Birden fazla gerçek anlama sahip sözün herkesçe bilinin yakın anlamından ziyade uzak anlamı kastedilerek kullanılmasına denir.

İstihdam:Sahip olduğu tüm gerçek anlamları kastederek kullanılan söz sanatıdır. Edebiyatta çok fazla kullanılan bir söz sanatı değildir.

Tecahül Arif (Bilmezlikten gelme): Anlam inceliği yaratmak amacıyla, şairin çok iyi bildiği ancak bilmezlikten gelerek söz söylemesine denmektedir.

İstifdam (Soru sorma):Anlamı güçlendirmek amacıyla, cevap beklemeksizin soru soruyormuş gibi kullanma biçimine denmektedir.

İcaz: Söylemek istediği cümleyi çok az sözcükle atasözü kullanarak söyleme sanatına icaz denmektedir.

Teşhis (Kişileştirme): İnsani özelliklerin insan olmayan varlıklara yüklenmesine yapılan söz söyleme sanatına denir.

İntak (Konuşturma):İnsan dışındaki canlı veya cansız varlıkları konuşturmayı sağlayan söz sanatıdır. Kişileştirmeden sonra intak sanatı gelmektedir.

Hüsn-ü tahlil: Herhangi bir olayı gerçek nedeni dışında güzel, iyi veya hayali bir nedene bağlayarak açıklamaya yarayan söz sanatıdır.

Mübalağa: Bir şeyi olduğundan daha büyük veya daha küçük abartarak anlatmaya yarayan söz sanatıdır.

Nida: Ey, ah, hay, hey gibi kelimeler içeren seslenme sanatına denmektedir.

Rücü: Söylenen bir sözü güçlendirmek amacıyla cümleyi yalanlamadan kanıtlayıcı bir düşünceye çevirmeye denmektedir.

İltifat: Bir konuyu anlatırken, o anda gelişen duygularla konudan sapmadan hitabın yönünün değişmesine denmektedir.

Tekrir (Yineleme): Sözün etkisini güçlendirmek amacıyla söz ya da söz öbeklerinin art arda kullanmaya yarayan söz sanatıdır.

Tenasüp (Uygunluk): Anlamca birbirleriyle bağlantılı olan cümlelerin bir arada kullanılmasına denmektedir. Zıt kelimelerin bir arada kullanılması tenasüp değildir.