Ramazanda Güvercin Deneyi Hocayı Yaktı

139 yıl önce İstanbul Üniversitesi’nin çekirdeği kabul edilen Darülfünun’un müdürü Hoca Tahsin’in, ramazan geceleri yaptığı bir deney ortalığı karıştırmıştı. 1869 yılında ikinci kez açılan Darülfünun’un müdürlüğüne Paris’teki Mekteb-i Osmani öğrencilerine, Arapça ve din dersleri veren, aynı zamanda, fizik, kimya, astronomi gibi bilimleri öğreten Hoca Tahsin Efendi getirildi. Darülfünun’da halka açık dersler vermeye başlayan Hoca Tahsin Efendi, ramazanın 15’inci gecesinden başlayarak teravih namazından sonra dersler vermeye başladı. Ancak ramazan geceleri ders verilmesi ve Hoca Tahsin’in havadaki oksijen ile azotu ispatlamak için bir fanusun içine güvercin koyarak havasını boşaltma deneyi yapması tepki topladı. Devletin resmi tarihçisi Lütfi Efendi, Darülfünun’a ’Medrese kıtlığı mı var?’ diyerek karşı çıktı. Lütfi Efendi, "Umuma mahsus derslerde ilm-heyet (astronomi), mıknatisiyet-i arz (fizik), terakki-i sanayi ve mebadi-i servet (teknoloji-ekonomi) gibi mevzularla mübarek ramazan gecelerinde halkın ve talebelerin inançlarını bozmak alçaklıktır. Böyle şeyleri göstermek kadar dünyada düşünceye aykırı bir durum var mıdır?" diyerek kışkırtıcılık yaptı. Bu gelişmeler üzerine, gece konferansları iptal edildi. Darülfünun’un müdürü Hoca Tahsin köşesine çekilirken, okul da iki yıl sonra kapatıldı. Hoca Tahsin’in görevinden ayrılırken söyledikleri ise Türk eğitim tarihindeki yerini aldı: "Cehalet mültemezem, kesb-i kemaldir cünhanım, bildim, İlahi, cürm-i tahsil-i ilmden tövbeler olsun. (Suçumuz, olgunluk kazanmakmış, oysa bize cehalet gerek, anladım: Tanrım, bilim öğrenme suçundan tövbeler olsun.)"