Irak, Ortadogu'nun Kaynayan Ulkesı

Dunyada, ozellikle Iran'la yaptigi savas sonrasinda ABD'nin mudahalesi ve ABD askerlerinin yaptigi katliamlarla anilan Ortadogu'nun kaynayan ulkesi Irak'ta, nufusu 3 milyon olarak tahmin edilen Turkmenler'in, Irak Turkmen Cephesi (ITC) catisi altinda tum taraf ve gruplari birlestirici, uzlastirici bir misyon ustlendigi bildirildi.

"Irak'ta surekli asimilasyona ve soykirima ugramis Turkmenler'in, Turklugunu korumak icin verdigi mucadele ve adi konmamis sanli direnis"in adi olarak ortaya cikan Irak Turkmen Cephesi'nin (ITC) 12. kurulusu nedeniyle Turkiye Temsilciligi tarafindan bir kitapcik hazirlatilarak Irak'ta yasananlara dikkat cekildi. ITC'nin verdigi bilgilere gore; Irak Turkleri soz konusu oldugunda, hep akla gelen, bir daginiklik ve bir liderden yoksunluk oldu. Ama gercek boyle degildi. Boyle dusunenler, Irak gibi kozmopolit

bir ulkede 87 yil, Baas rejimi altinda 35 yil, Saddam gibi bir diktatorun zulmu altinda 24 yil inim inim inleyen Turkmenler'i hic taniyamamisti. Irak'ta Ingiliz mandasindaki idareden kralliga, kralliktan cumhuriyete, cumhuriyetten diktatorlugu, ezilen ve yok edilmek istenen tek millet Turkmenler oldu.

Turkmenler'in cektigi cileler, bugun dahi huzunle dinlenen turkuler ve hoyratlarda dile getirilmekte. Sadece Turkmenler'e degil, Osmanli-Turk kulturune verilen zararlari gorebilmek icin, Kerkuk Kalesi'nin dununu ve bugununu karsilastirmak bile yeterli. Irak'ta surekli asimilasyona ve soykirima ugramis bu milletin, Turklugunu korumak icin verdigi mucadele, adi konmamis sanli bir direnisin adiydi.

IRAK KAYNIYOR

Irak Cumhuriyeti, dunyanin en eski medeniyetlerine ev sahipligi yapmis olan Asagi Mezopotamya Bolgesi'nde kurulmus bir devlet. Komsulari arasinda ise tek Arap devleti konumunda. Irak'ta Osmanli sonrasi 1927'de krallik kuruldu. 1932'de bagimsizlik ilan edildi. Krallik, 1958'de devrilerek cumhuriyete gecildi. 1968'de Baas Partisi iktidar oldu. Saddam Huseyin ise 1979'dan itibaren Irak'in yonetiminde soz sahibidir. Saddam ile birlikte Irak, bolgede huzursuzlugun kaynagi haline geldi.

Irak yillarca Ingiltere'nin hakim gucu altinda idare edildi. Ingiltere'nin 1971'de Ortadogu'dan tamamen cekilmesi ve 1990'da SSCB'nin dagilmasiyla bu bolge uzerinde etkin guc ABD oldu.

Irak, gerek sahip oldugu petrol rezervleri ve tarima acik verimli alanlari ile Ortadogu'nun en onemli ulkesi. Ancak Irak halki, bu dogal zenginliklerle dogru orantili bir refah seviyesine sahip degil. 1980'den beri suren savas ve ambargolar, ulkenin altyapisi ile sosyal ve ekonomik hayatina darbe vurdu.

15 Aralik 2005'te referanduma sunularak kabul edilen anayasanin ilk maddesinde, Irak'in yonetim seklinin; "cumhuriyetci, federal ve parlamenter demokrasi" oldugu belirtildi. Ikinci maddesinde, "Devletin resmi dini Islam'dir ve yasamanin da baslica kaynagidir" dendi. Ucuncu maddesinde ise ulke, "Irak cesitli milliyet, din ve mezheplerden olusan ve Islam aleminin parcasi olan bir ulkedir. Bunyesinde barindirdigi Arap kesim itibariyle Irak, Arap ulusunun da bir parcasidir" seklinde tanimlandi. Federal

Yasama Organi ise "Ulusal Meclis" ve "Federal Meclis"ten olustu.

IRAK'TA IDARI VE SOSYAL YAPI

Irak'in resmi adi Irak Cumhuriyeti. Baskenti Bagdat. Dini yuzde 97 Musluman, yuzde 3 Hiristiyan ve digerleri. Mezhepler, yuzde 65 Sii, yuzde 35 Sunni. Dili Arapca. Para birimi Irak dinari. Etnik gruplar yuzde 67 Arap, yuzde 17 Kurt, yuzde 13 Turkmen, yuzde 3 Asuri ve digerleri. Yuzolcumu 437 bin 72 kilometrekare. Komsulari Iran 1458 kilometre, Suudi Arabistan 814 kilometre, Suriye 605 kilometre, Turkiye 331 kilometre, Kuveyt 242 kilometre, Urdun 181 kilometre.

Cografi koordinatlari 33 kuzey, 44 dogu (Bagdat'a gore). Iklimi yazlar sicak ve kurak, kislar soguk. Cogunlukla col ikliminin etkisi altinda. Nufusu 2000 tahminlerine gore 22 milyon 675 bin 617. Yine 2000 tahminlerine gore erkek/kadin orani 1.02, nufus artis orani yuzde 2.86, ortalama omur 66.5 yil, bebek olum orani yuzde 6.2 ve okur-yazar orani yuzde 58. Oy verme yasi 18. Bagimsizlik ilan tarihi 3 Ekim 1932. Idari yapisi; 18 il var. Bunlar; Bagdat, Bakuba (Diyala), Basra, Divaniyye (Kadisiye), Duhok,

Erbil, Hile (Babil), Kerbela, Kerkuk (Tamim), Kut (Vasit), Kutulimara (Maysan), Musul (Ninava), Nasiriyye (Dikar), Necef, Ramadi (Elambar), Samava (Elmuthanna), Suleymaniye, Tikrit (Selahaddin).

Bayragi; kirmizi, beyaz ve siyah renkte uc esit yatay bant ve ortadaki beyaz bandin uzerinde uc yesil yildiz bulunur. Korfez krizi sirasinda bu yildizlarin arasina Allahu-ekber yazisi eklenmistir.

IRAK TURKMEN CEPHESI (ITC)

ITC artik, sadece Turkmenler'i degil, Irak'taki tum taraf ve gruplari birlestirici ve uzlastirici bir misyon ustlendi. Irak yonetimleri tarafindan, Osmanli Devleti'nin devami gibi algilanan Turkmenler, hep potansiyel tehdit olarak goruldu. Butun Irak yonetimleri, Turkluk bilincini ortadan kaldirmak icin Turkmenler'i hep baski altinda tuttu ve siyasi faaliyetlerine izin vermedi.

Turkmenler ise, Irak'ta tum bu baski ve zulme karsin, haklarini hep medeni ve demokratik yontemlerle aradi. Ilk orgutlenmeleri, 1960'da Bagdat'ta kurduklari "Turkmen Kardes Ocagi" ve Istanbul'da kurduklari "Irak Turkleri Kultur ve Yardimlasma Dernegi"yle basladi.

Ocak 1980'de Turkmen liderlerin idam edilmesinden sonra siyasi mucadele zorunlu hale geldi. 16 Ocak 1980'de, 4 Turkmen liderin (Turkmen Kardeslik Ocagi Baskani Emekli Albay Abdullah Abdurrahman, Doc. Dr. Necdet Kocak ve isadami Adil Serif ile zindana atilan ve bir daha izine rastlanamayan Dr. Riza Demirci) idami asla unutulmadi. Bu bir donum veya kirilma noktasi oldu. Bu katliamda, Turkmen-Turkiye iliskilerinde tedavisi uzun yillar surecek bir yara acildi. Turkmenler, ilk kez bu tarihte, Turkiye'den

umutlarini kesti ve bir sahipsizlik duygusuna kapildi.

Buna ragmen, Kasim 1980'de "Irak Milli Demokratik Turkmen Orgutu" kuruldu ve Irak'taki muhalefeti temsil eden "Irak Ulusal Demokratik Cephesi"ne katildi. Faaliyetleri 1985'te donduruldu.

1988'de kurulan "Irak Milli Turkmen Partisi" ise ancak kendisini 1991'de deklare edebildi. Daha sonra "Turkmeneli Partisi" ve "Turkmen Bagimsiz Hareketi"nin kurulmasiyla genisleyen Turkmen siyasi hareketi, 24 Nisan 1995'de Irak Turkmen Cephesi'nin kurulmasiyla yeni bir boyut kazandi. Yeni bir asama kaydetti. ITC'nin merkezi Kerkuk'te.

6 TURK DEVLETI

ITC'nin bayragi; mavi zemin uzerine beyaz ay ve 6 yildizdan olustu. Yildizlarin anlami; bin yildir yasanan bu topraklarda kurulan devletleri gosteriyor. Bunlar; Irak Selcuklu Devleti, Atabeylikler (Musul ve Erbil), Ilhanlilar Devletleri, Celayirler Devleti, Karakoyunlu Devleti ve Akkoyunlu Devleti.

ITC; 7 Ekim 1997'de birinci, 22 Kasim 2000'de ikinci, 13 Eylul 2003'te ucuncu ve 22 Nisan 2005'te dorduncu kurultayini yaparak demokratligini da ispatladi.

ITC, isgal sonrasinda, 15 Aralik 2005'te yapilan ikinci secimlere tek basina girerek siyasi parti niteligi kazandi. Boylece, Turkmenler'in tek mesru temsilcisi oldugu resmen tescillendi. Bu secimlerden sonra, kurultay yapip tabanina hesap veren baska siyasi bir kurulus da olmadi.

ITC Genel Baskanligi'na 2005'te Dr. Sadettin Ergec secildi. Dr. Ergec, ITC'nin 6. Genel Baskani ve 15 Aralik 2005'te de Kerkuk'ten milletvekili secildi.

Secimlere hile karismasi nedeniyle ITC, Irak Ulusal Meclisi'ne Genel Baskani ile birlikte, Musul ve Telafer'de girdigi koalisyonlar sonucu iki milletvekilini daha parlamentoya gonderdi. Turkmenler, hukumette bir bakan ve mecliste cesitli gruplardan toplam 9 milletvekiliyle temsil edilmekte.

ITC'nin bugun 71 kisilik bir "Turkmen Meclisi" ve 9 kisilik bir "Yurutme Kurulu" var.

IRAK'IN TOPRAK BUTUNLUGUNDEN YANA

ITC'nin, Irak'ta; Bagdat, Musul, Erbil, Tuzhurmatu, Diyala ve Telafer'de, Irak disinda; Turkiye (Ankara), Ingiltere (Londra), Almanya (Berlin), Suriye (Sam), ABD (Washington) ve Belcika'da (Bruksel) temsilcilikleri mevcut.

Irak Turkmen Cephesi (ITC); demokrasiye, insan haklarina saygili, Irak'in toprak butunlugu ve siyasi birliginden yana. Gucunu Turkmen halkindan alan ve butun Turkmenler'i tek cati altinda kucaklamayi amaclayan tek kurulus. Aralarinda siyasi partiler ve sivil toplum kuruluslarinin da bulundugu 34 orgut tarafindan desteklenmekte ve Turkmenler'in tek mesru temsilcisi olarak kabul edilmekte.

ITC, bugune kadar kendilerine bir yarar saglamayan statukocu politikalari, yakin tarihte, radikal soylemlerle degistirme egilimine girdi. Irak'ta oynanan tehlikeli oyunlar, ITC'yi ve dolayisiyla Turkmenler'i de siyasi bir uyanisa ve her turlu secenegi dusunmeye itti.

ITC, Turkmen halkindan aldigi gucle Turkmen davasini dunyaya tanitarak, hakli ve kutsal mucadelesini surdururken, Irak'ta sadece Turkmenler'e degil, tum insanlara, dil, din, irk ve mezhep ayirimi yapmadan, her turlu sosyal, kulturel, egitsel, saglik ve insani yardim hizmeti verdi ve vermeyi surduruyor.

ITC, Irak halkinin tamamini ilgilendiren tezlerinin yani sira, catisi altinda olan ve olmayan butun Turkmenler'in kabullendigi ilkeli savunuyor. ITC artik, sadece Turkmenler'i degil, Irak'taki tum taraf ve gruplari birlestirici ve uzlastirici bir misyon ustlendi.

TURKMENLER, TAMPON BOLGEDE

Turkmenler Irak'ta ucuncu asli unsur. Irak'ta 1957'de yapilan en saglikli nufus sayiminda Irak nufusu 6 milyon 298 bin 976, Turkmen nufusu ise 567 bin olarak tespit edilmisti. Bu sayim dikkate alindiginda, bugun Irak'ta yaklasik 3 milyon Turkmen'in yasamasinin gerektigi aciklandi. Irak Turkleri yani Turkmenler, Irak'ta Turkmeneli denilen bir bolgede yasamini surduruyor. Irak'ta Turkmenler'in yasadigi Turkmeneli bolgesi; kuzey batidan, guney doguya dogru uzanan bir serit icinde yer almakta. Irak'in kuzey

batisindaki Telafer'den guney dogusundaki Mendeli'ye kadar olan yoreyi kapsiyor. Bu serit yaklasik 50 kilometre eninde, 250 kilometre boyunda. Turkmenler'in yogun olarak yasadigi 5 vilayeti Musul, Kerkuk, Erbil, Selehattin ve Diyala. Turkmeneli'nin konumu, Kurtlerle Araplar arasinda bir tampon bolge niteliginde. Turkmeneli bolgesinin disinda; Bagdat, Kut, Hile ve Basra'da da Turkmenler yogun bir sekilde yasamakta.

Bilindigi gibi "Turkmen", Islamiyet'i kabul ettikten sonra Turk milletinin Oguz boylarina verdikleri ad. "Turkmen" kelimesi Turkce'de "cesur" ve "yigit" anlamina gelmekte. Aslinda "Turkmen" denilince ilk olarak Orta Asya Turk cumhuriyetlerinden Turkmenistan halki akla gelir. Bunu da bertaraf edebilmek icin "Irak Turkmenleri" sozcukleri yaygin olarak kullanilmaktadir.

Turk olmanin daima onurunu ve gururunu yasayan Irakli Turkler, gun gelmis kendi topraklarinda azinlik durumuna dusmusler, dilleri, irklari yuzunden baski ve zulum gormusler, olumle kalim arasinda Turkluklerini inkara zorlanmislardir.

TURKMENLER'DE ISYAN YOK

Turkmenler'in tarihine bakildiginda, hak aramak icin herhangi bir isyana ya da silahli bir mucadeleye basvurduklari gorulmemistir. Bunu Turkmenler'in zaafi gibi gorenler de vardir. Aslinda bunun baslica nedenlerinden biri, Turkmenler'e uluslararasi veya bolgesel desteklerin yeterince verilmemis olmasidir.

Turkmenler'in, Irak'ta ayri bir devlet kurmak gibi bir emeli de olmamistir. Buna karsin bir millet olmanin butun sartlarini tasimaktadir. Dili ve dini birdir. Gelenegi ve gorenegi olusmustur. Bayragi ve marsi vardir. Turkmenler, iyi egitimli bir nufus olarak degerli bir insan kaynagidir. Kadinlarinin dortte biri ve erkeklerin ucte biri universite duzeyinde egitim gormustur. Sadece yuzde 10'u duzenli egitim alamamistir. Turkmen nufusun yaklasik 3 milyon oldugu ve yaklasik yuzde 10'unun dis ulkelerde

yasadigi, bunlarin yuzde 40'inin da muhtemelen Turkiye'de ikamet ettigi tahmin edilmekte.

Turkmenler, mezhep ayrimciligi ile, 2003 yilindaki ABD isgalinden sonra karsilasti. Bu surecte Irak'in ayrismasi icin koruklenen mezhep ayriliklarindan az da olsa etkilenmisler, ancak Irak ust kimliginde birlesilmesi konusunda kararli bir durus sergilemeyi basarmislardir.

Irak'ta kimsenin bir karis topraginda gozu olmayan ve kimseyle husumeti bulunmayan Turkmenler'in, Irak bayragi altinda, baris ve huzur icinde yasamaktan ve Irak'in nimetlerinden hakca yararlanmaktan baska bir beklentisi yok.

TURKIYE-TURKMEN ILISKILERI

Turkmenler 1959 Kerkuk katliamindan sonra, insan haklari acisindan magduriyetlerini ve mucadelelerini dunyaya duyurmak icin calismaya Turkiye'den basladi ve ayni yil icinde kultur ve yardimlasma dernegini kurdu. 1995 yilinda ise demokratik haklarini savunmak icin ITC'nin kurulmasi kacinilmaz hale geldi.

Turkiye Temsilciligi, Turkiye-Turkmen iliskilerinde yari diplomatik bir misyon ustlendi ve ust duzey temaslari yuruttu. Turkmenler'in bugun dunyaya acilan iki kapisi var. Bunlardan biri; 3 yildir Kerkuk'ten yayin yapan, dunyada Turksat 2A ve Nilsat uydulari uzerinden izlenen ve kisa ati "TERT" olan Turkmeneli Radyo ve Televizyonu'dur. Merkezi Kerkuk'tedir. Uydudan TV'nin yani sira ayni banttan uydu FM radyosu da yayin yapmakta. Irak'in aydinlik yuzu olan Turkmeneli TV'nin Ankara'da da burosu var.

Turkmenler'in dunyaya acilan ikinci kapisi, ITC Turkiye Temsilciligi tarafindan yonetilen ve 5 dilde (Turkce, Ingilizce, Almanca, Rusca, Arapca) yayin yapan (www.kerkuk.net) internet sitesi. Cephe faaliyetlerinin tanitildigi site ayni zamanda bir haber portali. Gunluk ortalama 1500 hit almakta. Bunun yaninda, dunyanin neresinde olursa olsun, butun Turkmenler'in birbiriyle haberlesmesini saglayan "Turkmen Forum" bulunmakta.

MUSUL-KERKUK SORUNU

Bugunku Irak Devleti'nin topraklari, 350 yil Osmanli Imparatorlugu hakimiyetinde kaldi. Osmanli doneminde ise Irak, idari yonden, Musul, Bagdat ve Basra vilayetlerinden olustu. Gunumuzde ise Musul ve dolayisiyla Kerkuk, hala Turkiye'nin en onemli sorunlarindan birini teskil etmekte.

Irak, 1918'de Osmanli'dan ayrildi. 1920'de Ingiliz manda yonetimine verildi. Misak-i Milli'de yer alan Musul vilayetinin durumu, 1923'te Lozan antlasmasiyla cozulemedi. 1926'da da Ankara Antlasmalariyla Irak'a terk edildi. Ama her iki antlasmada da Irak Turkleri'ne hukuki hicbir guvence verilemedi. Turkmenler adeta kaderine terk edildi.

Butun sorun Kerkuk'te dugumlenmekte. Ingilizler'in 20 yuzyilin baslarinda Irak'a girmelerinin nedeni Kerkuk petrollerini ele gecirmekti. Bugun de bolgede oynanan oyun, bu petrollerin paylasimindan ibarettir. Dunyadaki petrol rezervlerinin yuzde 10'u Irak'tadir. Irak petrol rezervlerinin yuzde 40'i Kerkuk'tedir. Kerkuk, tek basina dunya petrol rezervinin yuzde 7'sine sahip. Irak'in gunluk petrol geliri 100 milyon dolar.

(AG-SA-NC-NC-Y)