Nasreddin Hoca

Türk halk bilgesi. Halk dilinde, duygu ve inceliği içeren, gülmece türünün öncüsü olmuştur.

Sivrihisar'ın Hortu yöresinde doğdu, Akşehir'de öldü. Babası Hortu köyü imamı Abdullah Efendi, annesi aynı köyden Sıdıka Hatun'dur. Önce Sivrihisar'da medrese öğrenimi gördü. Babasının ölümü üzerine Hortu'ya dönerek köy imamı oldu. 1237'de Akşehir'e yerleşerek, Seyyid Mahmud Hayrani ve Seyyid Hacı İbrahim'in derslerini dinledi. İslam diniyle ilgili çalışmalarını sürdürdü. Bir söylentiye göre medresede ders okuttu, kadılık görevinde bulundu. Bu görevlerinden dolayı kendisine Nasuriddin Hâce adı verilmiş, sonradan bu ad Nasreddin Hoca biçimini almıştır.

Onun yaşamıyla ilgili bilgiler, halkın kendisine olan aşırı sevgisi yüzünden, söylentilerle karışmış, yer yer olağanüstü nitelikler kazanmıştır. Bu söylentiler arasında, onun Selçuklu sultanlarıyla tanıştığı, Mevlânâ Celâleddin ile yakınlık kurduğu, kendisinden en az yetmiş yıl sonra yaşayan Timur'la konuştuğu, birkaç yerde birden göründüğü bile vardır.

Nasreddin Hoca'nın değeri, yaşadığı olaylarla değil, gerek kendisinin, gerek halkın onun ağzından söylediği gülmecelerdeki anlam, yergi ve alay öğelerinin inceliğiyle ölçülür. Onun olduğu ileri sürülen gülmecelerin incelenmesinden, bunlarda geçen sözcüklerin açıklanışından anlaşıldığına göre o, belli bir dönemin değil Anadolu halkının yaşama biçimini, güldürü öğesini, alay ve eğlenme türünü, övgü ve yergi becerisini dile getirmiştir.

Onunla ilgili gülmeceleri oluşturan öğelerin odağı sevgi, yergi, övgü, alaya alma, gülünç duruma düşürme, kendi kendiyle çelişkiye sürükleme, Şeriat'ın katılıkları karşısında çok ince ve iğneli bir söyleyişle yumuşaklığı yeğlemedir. O, bunları söylerken bilgin, bilgisiz, açıkgöz, uysal, vurdumduymaz, utangaç, atak, şaşkın, kurnaz, korkak, atılgan gibi çelişik niteliklere bürünür. Özellikle karşısındakinin durumuyla çelişki içinde bulunma, gülmecelerinin egemen öğesidir. Bu öğeler Anadolu insanının, belli olaylar karşısındaki tutumun yansıtan, düşünce ürünlerini oluşturur.

Nasreddin Hoca, halkın duygularını yansıtan bir gülmece odağı olarak ortaya çıkarılır. Söyletilen kişi, söyletenin ağzını kullanır, böylece halk Nasreddin Hoca'nın diliyle kendi sesini duyurur.

Nasreddin Hoca, bütün gülmecelerinde, soyut bir varlık olarak değil, yaşanmış, yaşanan bir olayla, bir olguyla bağlantılı bir biçimde ortaya çıkar. Olay karşısında duyulan tepkiyi ya da onayı gülmece türlerinden biriyle dile getirir. Tanık olduğu olaylar genellikle halk arasında geçer. Hoca, soyluların, yüksek saray çevresinde bulunanların aralarına ya çok seyrek girer ya da hiç girmez. Sözgelişi onun tanıştığı söylenen Selçuklu sultanlarıyla ilgili gülmecesi yoktur.

Timur'la ilgili "hamam, Timur ve peştemal" gülmecesi de, Timur'dan çok önce yaşadığı için, sonradan üretilmiştir. Halk beğenisi Hoca'yı Timur gibi çevresine korku salan bir imparatorun karşısına hamamda çıkarak, "kızım sana söylüyorum, gelinim sen işit" türünden bir yergi yaratmıştır. Burada yerilen, dolaylı olarak kendini toplumun, halkın üstünde gören saray insanlarıdır.

Nasreddin Hoca gülmecelerinde dile gelen, onun kişiliğinde, halkın duygularını yansıtan başka bir özellik de eşeğin yeridir. Hoca eşeğinden ayrı düşünülemez. Onun taşıtı, bineği olan eşek gerçekte bir yergi ve alay öğesidir. Anadolu insanının yarattığı gülmece ürünlerinde atın yeri yoktur denilebilir. Eşek, acıya, sıkıntıya, dayağa, açlığa katlanışın en yaygın simgesidir. Soyluların, sarayların çevresinde üretilmiş gülmecelerde eşek bulunmaz, oysa at geniş bir yer tutar.

Bu konuda başka bir çelişki sergilenir. Gülmecede güldürücü öğe ile yerici öğe yanyana getirilir. Bunun örneği de kendisinden eşeği isteyen köylüye, "eşek evde yok" deyince ahırda onun anırmasını duyan köylünün "işte eşek ahırda" diye diretmesi karşısında, Hocanın "eşeğin sözüne mi inanacaksın benimkine mi" demesidir.

Onun gülmecelerinde, kaba sofuların "ahret" le ilgili inançları da önemli bir yer tutar. "Fincancı Katırları", "Ben Sağlığımda Hep Burdan Geçerdim" başlıklı gülmeceler katı bir inanç karşısındaki duyguyu açığa vurur. Toplumda neye önem verildiğini anlatan "Ye Kürküm Ye" gülmecesi, Hoca'nın dilinde, halkın tepkisini gösterir.

Nasreddin Hoca'nın etkisi bütün toplum kesimlerine yayılmış, "İncili Çavuş", "Bekri Mustafa", "Bektaşi" gibi çok değişik yörelerin duygularını yansıtan gülmece türlerinin doğmasına olanak sağlamıştır. Bunlardan ilk ikisi saray çevresinin oldukça kaba beğenisini, üçüncüsü de gene halkın, Şeriat'ın katılığına karşı duyduğu tepkiyi dile getirir.
Anadolujet Çocuk Tiyatrosu Antares...

Anadolujet Çocuk Tiyatrosu Antares...

Türkiye genelindeki pek çok şehirde 100'ün üzerinde temsil düzenleyen ve yaklaşık 35 bin...

25.11.2014 17:20

Nasreddin Hoca Fıkrası Stockholm Metrosu'nda Gerçek Oldu

Nasreddin Hoca'nın 'ye kürküm ye' fıkrasını artamayacak görüntü Stockholm Metrosu'nda kaydedildi.

25.11.2014 15:15
Bayburtlu Minikler Bosch Çevre Çocuk...

Bayburtlu Minikler Bosch Çevre Çocuk...

Bosch Çevre Çocuk Tiyatrosu'nun, çevre bilinci ve doğa sevgisi aşılayan "La Fonten Orman...

21.11.2014 15:25
Başkentte Kültür Sanat

Başkentte Kültür Sanat

DT'nin, 18 Kasım'da başlattığı "Tek Kişilik Oyunlar Haftası" 23 Kasım'a kadar sürecek...

20.11.2014 10:45
Bursa'da Kültür-Sanat

Bursa'da Kültür-Sanat

Bursa Devlet Tiyatrosu, Kanlı Nigar, Hastalık Hastası, Kozalar ve Sırça Köşk oyunlarını...

20.11.2014 08:37

Bayburtlu Minikler Bosch Çevre Çocuk Tiyatrosu ile Eğlenecek

Bosch Ev Aletleri, tiyatronun eğlendirirken öğreten gücünden yararlanarak gelecek nesilleri bilinçlendirip, geleceği korumaya yönelik çalışmalarını...

19.11.2014 11:56
Borsa İstanbul Özel Pazar

Borsa İstanbul Özel Pazar" Tanıtıldı

BIST Yönetim Kurulu Başkanı Turhan: "Özel Pazar, web tabanlı ve üyelik esaslı bir yapı....

17.11.2014 13:49
Türsab Toplantısında Akşehir Standına...

Türsab Toplantısında Akşehir Standına...

Konya’da gerçekleştirilen TÜRSAB 2. Genişletilmiş Bölgesel Yürütme Kurulu toplantısında...

16.11.2014 16:36

Masal Parkı Kurmasına Kızı Vesile Oldu

Kırşehir Belediye Başkanı Yaşar Bahçeci, kızının izlediği çizgi filmin şiddet sahneleri içerdiğini fark edince, çocukların Türk masal kahramanlarını...

16.11.2014 11:23
Sivrihisarlılar Derneği'nden Başkan...

Sivrihisarlılar Derneği'nden Başkan...

Sivrihisarlılar Kültür, Sosyal Yardımlaşma ve Tanıtım Derneği yöneticileri Bozüyük...

15.11.2014 14:00
Erzurumlu Minikler Tiyatroyla Buluşuyor

Erzurumlu Minikler Tiyatroyla Buluşuyor

2008'den bu yana yaklaşık 94 bin çocuğa ulaşan Bosch Çevre Çocuk Tiyatrosu'nun, çevre...

15.11.2014 09:08
Bosder'den Başkan Bakıcı'ya Ziyaret

Bosder'den Başkan Bakıcı'ya Ziyaret

Bilecik’te Bozüyük Sivrihisarlılar Yardımlaşma Tanıtım ve Kültür Derneği (BOSDER)...

13.11.2014 18:06
Bursa'da Kültür Sanat

Bursa'da Kültür Sanat

Bursa Devlet Tiyatrosu, "Hastalık Hastası", "Kanlı Nigar", "Kozalar" ve "Sırça Köşk"...

13.11.2014 15:30
Erzurumlu Minikler Tiyatroyla Buluşuyor

Erzurumlu Minikler Tiyatroyla Buluşuyor

Bosch Çevre Çocuk Tiyatrosu'nun, çevre bilinci ve doğa sevgisi aşılayan "La Fonten Orman...

12.11.2014 09:18
Alman Belediye Başkanı: Berlin Duvarı'nı...

Alman Belediye Başkanı: Berlin Duvarı'nı...

Almanya'nın Münih kenti yakınlarındaki Unterschleissheim'de '8'inci Uluslar Şenliği'...

09.11.2014 10:08

Edirne'den Kısa Kısa

TÜ Sanat Tarihi Bölüm Başkanı Prof. Dr. Beksaç: "Keşan ve çevresinde 8 bin öncesine tarihlenen eserler var"

08.11.2014 16:25
Bosch Çevre Çocuk Tiyatrosu Dadaşlar...

Bosch Çevre Çocuk Tiyatrosu Dadaşlar...

Bosch Çevre Çocuk Tiyatrosu'nun, çevre bilinci ve doğa sevgisi aşılayan "La Fonten Orman...

07.11.2014 16:17

Başkentte Kültür Sanat

Devlet Opera ve Balesi, kadın mahkumların yaşadıklarını anlatan modern dans tiyatrosu "Yanlışların Suçu"nu sahneleyecek Devlet Tiyatroları, önceki...

06.11.2014 10:39
Meclis'te Süleyman Aslan Tartışması

Meclis'te Süleyman Aslan Tartışması

Halkbankası'nın Aslan döneminde; karşılıksız çekleri, protestolu senedi olan, kredi...

05.11.2014 16:09
Fransa'da 'Laz Fıkraları' Kitabı

Fransa'da 'Laz Fıkraları' Kitabı

Fransa'nın Strazburg kentinde 1979 yılından bu yana yaşamını sürdüren eğitimci ve yazar...

05.11.2014 13:07
Devamı için tıklayın.