Nasreddin Hoca

Türk halk bilgesi. Halk dilinde, duygu ve inceliği içeren, gülmece türünün öncüsü olmuştur.

Sivrihisar'ın Hortu yöresinde doğdu, Akşehir'de öldü. Babası Hortu köyü imamı Abdullah Efendi, annesi aynı köyden Sıdıka Hatun'dur. Önce Sivrihisar'da medrese öğrenimi gördü. Babasının ölümü üzerine Hortu'ya dönerek köy imamı oldu. 1237'de Akşehir'e yerleşerek, Seyyid Mahmud Hayrani ve Seyyid Hacı İbrahim'in derslerini dinledi. İslam diniyle ilgili çalışmalarını sürdürdü. Bir söylentiye göre medresede ders okuttu, kadılık görevinde bulundu. Bu görevlerinden dolayı kendisine Nasuriddin Hâce adı verilmiş, sonradan bu ad Nasreddin Hoca biçimini almıştır.

Onun yaşamıyla ilgili bilgiler, halkın kendisine olan aşırı sevgisi yüzünden, söylentilerle karışmış, yer yer olağanüstü nitelikler kazanmıştır. Bu söylentiler arasında, onun Selçuklu sultanlarıyla tanıştığı, Mevlânâ Celâleddin ile yakınlık kurduğu, kendisinden en az yetmiş yıl sonra yaşayan Timur'la konuştuğu, birkaç yerde birden göründüğü bile vardır.

Nasreddin Hoca'nın değeri, yaşadığı olaylarla değil, gerek kendisinin, gerek halkın onun ağzından söylediği gülmecelerdeki anlam, yergi ve alay öğelerinin inceliğiyle ölçülür. Onun olduğu ileri sürülen gülmecelerin incelenmesinden, bunlarda geçen sözcüklerin açıklanışından anlaşıldığına göre o, belli bir dönemin değil Anadolu halkının yaşama biçimini, güldürü öğesini, alay ve eğlenme türünü, övgü ve yergi becerisini dile getirmiştir.

Onunla ilgili gülmeceleri oluşturan öğelerin odağı sevgi, yergi, övgü, alaya alma, gülünç duruma düşürme, kendi kendiyle çelişkiye sürükleme, Şeriat'ın katılıkları karşısında çok ince ve iğneli bir söyleyişle yumuşaklığı yeğlemedir. O, bunları söylerken bilgin, bilgisiz, açıkgöz, uysal, vurdumduymaz, utangaç, atak, şaşkın, kurnaz, korkak, atılgan gibi çelişik niteliklere bürünür. Özellikle karşısındakinin durumuyla çelişki içinde bulunma, gülmecelerinin egemen öğesidir. Bu öğeler Anadolu insanının, belli olaylar karşısındaki tutumun yansıtan, düşünce ürünlerini oluşturur.

Nasreddin Hoca, halkın duygularını yansıtan bir gülmece odağı olarak ortaya çıkarılır. Söyletilen kişi, söyletenin ağzını kullanır, böylece halk Nasreddin Hoca'nın diliyle kendi sesini duyurur.

Nasreddin Hoca, bütün gülmecelerinde, soyut bir varlık olarak değil, yaşanmış, yaşanan bir olayla, bir olguyla bağlantılı bir biçimde ortaya çıkar. Olay karşısında duyulan tepkiyi ya da onayı gülmece türlerinden biriyle dile getirir. Tanık olduğu olaylar genellikle halk arasında geçer. Hoca, soyluların, yüksek saray çevresinde bulunanların aralarına ya çok seyrek girer ya da hiç girmez. Sözgelişi onun tanıştığı söylenen Selçuklu sultanlarıyla ilgili gülmecesi yoktur.

Timur'la ilgili "hamam, Timur ve peştemal" gülmecesi de, Timur'dan çok önce yaşadığı için, sonradan üretilmiştir. Halk beğenisi Hoca'yı Timur gibi çevresine korku salan bir imparatorun karşısına hamamda çıkarak, "kızım sana söylüyorum, gelinim sen işit" türünden bir yergi yaratmıştır. Burada yerilen, dolaylı olarak kendini toplumun, halkın üstünde gören saray insanlarıdır.

Nasreddin Hoca gülmecelerinde dile gelen, onun kişiliğinde, halkın duygularını yansıtan başka bir özellik de eşeğin yeridir. Hoca eşeğinden ayrı düşünülemez. Onun taşıtı, bineği olan eşek gerçekte bir yergi ve alay öğesidir. Anadolu insanının yarattığı gülmece ürünlerinde atın yeri yoktur denilebilir. Eşek, acıya, sıkıntıya, dayağa, açlığa katlanışın en yaygın simgesidir. Soyluların, sarayların çevresinde üretilmiş gülmecelerde eşek bulunmaz, oysa at geniş bir yer tutar.

Bu konuda başka bir çelişki sergilenir. Gülmecede güldürücü öğe ile yerici öğe yanyana getirilir. Bunun örneği de kendisinden eşeği isteyen köylüye, "eşek evde yok" deyince ahırda onun anırmasını duyan köylünün "işte eşek ahırda" diye diretmesi karşısında, Hocanın "eşeğin sözüne mi inanacaksın benimkine mi" demesidir.

Onun gülmecelerinde, kaba sofuların "ahret" le ilgili inançları da önemli bir yer tutar. "Fincancı Katırları", "Ben Sağlığımda Hep Burdan Geçerdim" başlıklı gülmeceler katı bir inanç karşısındaki duyguyu açığa vurur. Toplumda neye önem verildiğini anlatan "Ye Kürküm Ye" gülmecesi, Hoca'nın dilinde, halkın tepkisini gösterir.

Nasreddin Hoca'nın etkisi bütün toplum kesimlerine yayılmış, "İncili Çavuş", "Bekri Mustafa", "Bektaşi" gibi çok değişik yörelerin duygularını yansıtan gülmece türlerinin doğmasına olanak sağlamıştır. Bunlardan ilk ikisi saray çevresinin oldukça kaba beğenisini, üçüncüsü de gene halkın, Şeriat'ın katılığına karşı duyduğu tepkiyi dile getirir.
Kreş Yeni Eğitim ve Öğretim Yılını Açtı

Kreş Yeni Eğitim ve Öğretim Yılını Açtı

Kepez Belediye Başkanı Hakan Tütüncü, Nasrettin Hoca Kreş ve Gündüz Bakım Evi’nin...

20.09.2014 16:44

Batı Cephesi Karargahı Müzesi'nin Maketini Yaptı

Akşehir'de yaşayan Semih Görgün ilçedeki Batı Cephesi Karargahı Müzesi'nin maketini yaptı.

19.09.2014 15:36
Kapaklı Belediye Başkanı Mandalı'dan...

Kapaklı Belediye Başkanı Mandalı'dan...

Tekirdağ’a bağlı Kapaklı Belediye Başkanı İrfan Mandalı, Fen İşleri Müdürlüğü aracılığı...

18.09.2014 12:35

Çevre Çocuk Tiyatrosu, Iğdır'da Yeni Sezona Merhaba Diyor

2008'den bu yana yaklaşık 90 bin çocuğa ulaşarak, çevreye duyarlı nesiller yetiştirilmesine katkıda bulunan Bosch Çevre Çocuk Tiyatrosu, yeni...

16.09.2014 11:14
Anadolu Efsanelerine

Anadolu Efsanelerine "Seramik"le Hayat...

Bilecik’in Bozüyük ilçesinde yaşayan resim öğretmeni ve heykel-seramik sanatçısı...

16.09.2014 09:47
Lale Festivali Avustralya'da Türkiye'yi...

Lale Festivali Avustralya'da Türkiye'yi...

Türklerin yoğunlukta yaşadığı Melburn şehrine 45 km uzaklıkta Tesselaar Lale Bahçesinde...

15.09.2014 17:04
Işid ve 21. Yüzyılın 'Kurtuluş'...

Işid ve 21. Yüzyılın 'Kurtuluş'...

IŞİD ve benzerleri İslâm'ı bir "kurtuluş ideolojisi" olarak araçsallaştırıyor.

15.09.2014 13:39
Başkan Akkaya Sevgi Evleri Çocuklarıyla...

Başkan Akkaya Sevgi Evleri Çocuklarıyla...

Konya’nın Akşehir İlçe Belediye Başkanı Salih Akkaya, Akşehir Sevgi Evleri’nde kalan...

10.09.2014 12:41

Bosch Çevre Çocuk Tiyatrosu Yeni Sezon Açılışını Iğdır'da Yapıyor

2008'den bu yana yaklaşık 90 bin çocuğa ulaşarak, çevreye duyarlı nesiller yetiştirilmesine katkıda bulunan Bosch Çevre Çocuk Tiyatrosu, yeni...

08.09.2014 14:52
Kadın Cinayetleri En Çok Eşlerin...

Kadın Cinayetleri En Çok Eşlerin...

Kadın cinayetlerinde Marmara bölgesi birinci, Ege ve Akdeniz bölgesi de ikinci sırada...

04.09.2014 14:05
10. Uluslararası Çubuk Turşu ve Kültür...

10. Uluslararası Çubuk Turşu ve Kültür...

Çubuk Belediye Başkanı Tuncay Acehan, 11-14 Eylül 2014 tarihlerinde düzenlenecek 10....

03.09.2014 22:53
10. Uluslararası Çubuk Turşu ve Kültür...

10. Uluslararası Çubuk Turşu ve Kültür...

Çubuk Belediye Başkanı Tuncay Acehan: "11 14 Eylül 2014 tarihinde düzenleyeceğimiz 10....

03.09.2014 18:56

Odunpazarı, Eskişehir'in Kurtuluşu Anısı'na Yürüdü

Odunpazarı Belediyesi çalışanları, 2 Eylül Eskişehir'in düşman işgalinden kurtuluşunun yıl dönümünde, kentin simgelerinden Bando Es Es eşliğinde...

02.09.2014 16:39
Bolu Belediyesi Kültür Gezisi Kapsamında...

Bolu Belediyesi Kültür Gezisi Kapsamında...

Bolu Belediyesi tarafından kültür gezileri kapsamında vatandaşlar Çanakkale’den sonra...

02.09.2014 13:53
Malatya'da Bilgeler Yolu Projesinde Sona...

Malatya'da Bilgeler Yolu Projesinde Sona...

Malatya İnönü Üniversitesinde yapılan Bilgeler Yolunda sona doğru yaklaşılıyor.

29.08.2014 18:06

Kepez ve Akşehir Kardeş Oluyor

Akşehirliler, iki gün boyunca misafir ettikleri Kepez Belediye Başkanı Hakan Tütüncü'nün, Nasreddin Hoca'nın tanıtımına yönelik çalışmalarını...

29.08.2014 16:28
Antalya Kepez Belediyesinden Akşehir'e...

Antalya Kepez Belediyesinden Akşehir'e...

Antalya'da faaliyet gösteren Akşehir'i Sevenler Derneğinin (AKSEVDER) organizasyonuyla...

28.08.2014 12:22
Kepez Belediyesi'nden Akşehir'e Ziyaret

Kepez Belediyesi'nden Akşehir'e Ziyaret

Antalya’nın Kepez İlçe Belediye Başkanı Hakan Tütüncü ve beraberindeki heyet, Konya’nın...

27.08.2014 16:21

Ankara Dob Müdürü Çınar İstifa Etti

Ankara Devlet Opera ve Balesi (ADOB) Müdürü Aykut Çınar'ın istifa ettiği bildirildi.

26.08.2014 11:43
Bu Kabaklar Yer Çekimine Meydan Okuyor

Bu Kabaklar Yer Çekimine Meydan Okuyor

Amasya'nın Gümüşhacıköy ilçesindeki Maden Camisi'nin duvarında yetişip sarkan 20 kilo...

21.08.2014 11:39
Devamı için tıklayın.