Nasreddin Hoca

Türk halk bilgesi. Halk dilinde, duygu ve inceliği içeren, gülmece türünün öncüsü olmuştur.

Sivrihisar'ın Hortu yöresinde doğdu, Akşehir'de öldü. Babası Hortu köyü imamı Abdullah Efendi, annesi aynı köyden Sıdıka Hatun'dur. Önce Sivrihisar'da medrese öğrenimi gördü. Babasının ölümü üzerine Hortu'ya dönerek köy imamı oldu. 1237'de Akşehir'e yerleşerek, Seyyid Mahmud Hayrani ve Seyyid Hacı İbrahim'in derslerini dinledi. İslam diniyle ilgili çalışmalarını sürdürdü. Bir söylentiye göre medresede ders okuttu, kadılık görevinde bulundu. Bu görevlerinden dolayı kendisine Nasuriddin Hâce adı verilmiş, sonradan bu ad Nasreddin Hoca biçimini almıştır.

Onun yaşamıyla ilgili bilgiler, halkın kendisine olan aşırı sevgisi yüzünden, söylentilerle karışmış, yer yer olağanüstü nitelikler kazanmıştır. Bu söylentiler arasında, onun Selçuklu sultanlarıyla tanıştığı, Mevlânâ Celâleddin ile yakınlık kurduğu, kendisinden en az yetmiş yıl sonra yaşayan Timur'la konuştuğu, birkaç yerde birden göründüğü bile vardır.

Nasreddin Hoca'nın değeri, yaşadığı olaylarla değil, gerek kendisinin, gerek halkın onun ağzından söylediği gülmecelerdeki anlam, yergi ve alay öğelerinin inceliğiyle ölçülür. Onun olduğu ileri sürülen gülmecelerin incelenmesinden, bunlarda geçen sözcüklerin açıklanışından anlaşıldığına göre o, belli bir dönemin değil Anadolu halkının yaşama biçimini, güldürü öğesini, alay ve eğlenme türünü, övgü ve yergi becerisini dile getirmiştir.

Onunla ilgili gülmeceleri oluşturan öğelerin odağı sevgi, yergi, övgü, alaya alma, gülünç duruma düşürme, kendi kendiyle çelişkiye sürükleme, Şeriat'ın katılıkları karşısında çok ince ve iğneli bir söyleyişle yumuşaklığı yeğlemedir. O, bunları söylerken bilgin, bilgisiz, açıkgöz, uysal, vurdumduymaz, utangaç, atak, şaşkın, kurnaz, korkak, atılgan gibi çelişik niteliklere bürünür. Özellikle karşısındakinin durumuyla çelişki içinde bulunma, gülmecelerinin egemen öğesidir. Bu öğeler Anadolu insanının, belli olaylar karşısındaki tutumun yansıtan, düşünce ürünlerini oluşturur.

Nasreddin Hoca, halkın duygularını yansıtan bir gülmece odağı olarak ortaya çıkarılır. Söyletilen kişi, söyletenin ağzını kullanır, böylece halk Nasreddin Hoca'nın diliyle kendi sesini duyurur.

Nasreddin Hoca, bütün gülmecelerinde, soyut bir varlık olarak değil, yaşanmış, yaşanan bir olayla, bir olguyla bağlantılı bir biçimde ortaya çıkar. Olay karşısında duyulan tepkiyi ya da onayı gülmece türlerinden biriyle dile getirir. Tanık olduğu olaylar genellikle halk arasında geçer. Hoca, soyluların, yüksek saray çevresinde bulunanların aralarına ya çok seyrek girer ya da hiç girmez. Sözgelişi onun tanıştığı söylenen Selçuklu sultanlarıyla ilgili gülmecesi yoktur.

Timur'la ilgili "hamam, Timur ve peştemal" gülmecesi de, Timur'dan çok önce yaşadığı için, sonradan üretilmiştir. Halk beğenisi Hoca'yı Timur gibi çevresine korku salan bir imparatorun karşısına hamamda çıkarak, "kızım sana söylüyorum, gelinim sen işit" türünden bir yergi yaratmıştır. Burada yerilen, dolaylı olarak kendini toplumun, halkın üstünde gören saray insanlarıdır.

Nasreddin Hoca gülmecelerinde dile gelen, onun kişiliğinde, halkın duygularını yansıtan başka bir özellik de eşeğin yeridir. Hoca eşeğinden ayrı düşünülemez. Onun taşıtı, bineği olan eşek gerçekte bir yergi ve alay öğesidir. Anadolu insanının yarattığı gülmece ürünlerinde atın yeri yoktur denilebilir. Eşek, acıya, sıkıntıya, dayağa, açlığa katlanışın en yaygın simgesidir. Soyluların, sarayların çevresinde üretilmiş gülmecelerde eşek bulunmaz, oysa at geniş bir yer tutar.

Bu konuda başka bir çelişki sergilenir. Gülmecede güldürücü öğe ile yerici öğe yanyana getirilir. Bunun örneği de kendisinden eşeği isteyen köylüye, "eşek evde yok" deyince ahırda onun anırmasını duyan köylünün "işte eşek ahırda" diye diretmesi karşısında, Hocanın "eşeğin sözüne mi inanacaksın benimkine mi" demesidir.

Onun gülmecelerinde, kaba sofuların "ahret" le ilgili inançları da önemli bir yer tutar. "Fincancı Katırları", "Ben Sağlığımda Hep Burdan Geçerdim" başlıklı gülmeceler katı bir inanç karşısındaki duyguyu açığa vurur. Toplumda neye önem verildiğini anlatan "Ye Kürküm Ye" gülmecesi, Hoca'nın dilinde, halkın tepkisini gösterir.

Nasreddin Hoca'nın etkisi bütün toplum kesimlerine yayılmış, "İncili Çavuş", "Bekri Mustafa", "Bektaşi" gibi çok değişik yörelerin duygularını yansıtan gülmece türlerinin doğmasına olanak sağlamıştır. Bunlardan ilk ikisi saray çevresinin oldukça kaba beğenisini, üçüncüsü de gene halkın, Şeriat'ın katılığına karşı duyduğu tepkiyi dile getirir.
Nasrettin Hoca'nın Türbesini...

Nasrettin Hoca'nın Türbesini...

Kültür Bakanlığının yayınladığı ‘Geçmişten Geleceğe Yaşayan Kültür Mirasımız’ isimli...

06.03.2015 13:57
Akşehir'de Vakkasoğlu'ndan Konferans

Akşehir'de Vakkasoğlu'ndan Konferans

Konya’nın Akşehir İlçe Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü tarafından, konuşmacı...

05.03.2015 14:17

Okullar Ahşap Karikatürlerle Renklenecek

Karikatürist Mehmet Düzenli, Malatya'daki bazı okullarda kullanılmak üzere hazırladığı ahşap karikatürleri Silahtar Mustafa Paşa Kervansarayı'ında...

02.03.2015 14:17
Dört Parkın Açılış Töreni CHP ve MHP'yi...

Dört Parkın Açılış Töreni CHP ve MHP'yi...

Antalya’nın CHP’li Muratpaşa Belediyesi, ilçe merkezinde yapımı tamamlanan dört parkın...

02.03.2015 13:51

Muratpaşa'da 4 Park için Tek Tören

Muratpaşa Belediyesi, olumsuz hava koşulları nedeniyle hizmete açılmasını ertelediği Nazım Hikmet Ran, Nasreddin Hoca, Aşık Veysel ve Turhan...

01.03.2015 16:21
THY, Tayland'a Haftada 7 Sefer Uçacak

THY, Tayland'a Haftada 7 Sefer Uçacak

Türk Hava Yolları Yönetim Kurulu Başkanı Hamdi Topçu, THY’nin yakın bir zamanda haftada...

01.03.2015 10:18

AK Parti Kars Milletvekillerinden Eğitime Büyük Destek!

AK Parti Milletvekilleri Prof. Dr. Yunus Kılıç ve Ahmet Arslan’ın girişimleriyle Kars’ta 200’er öğrenci kapasiteli 2 orta öğretim yurdunun programa...

27.02.2015 19:13
Tarık Buğra Anma Etkinlikleri Sona Erdi

Tarık Buğra Anma Etkinlikleri Sona Erdi

Konya’nın Akşehir ilçesinde devam eden Ünlü Yazar Tarık Buğra’yı Anma Etkinlikleri, şiir...

27.02.2015 14:47
Kuruyan Akşehir Gölü Su Tutmaya Başladı

Kuruyan Akşehir Gölü Su Tutmaya Başladı

Kuruyan Akşehir Gölü su tutmaya başladı- Akşehir Kaymakamı Sezgin: "Akşehir Gölü bundan...

26.02.2015 18:11
Nasrettin Hoca Mesleki ve Teknik Anadolu...

Nasrettin Hoca Mesleki ve Teknik Anadolu...

Konya’nın Akşehir ilçesinde mesleki ve teknik eğitim veren Nasrettin Hoca Mesleki ve...

26.02.2015 17:24

Kuruyan Akşehir Gölü Su Tutmaya Başladı

Geçen yaz etkili olan kuraklık nedeniyle suları çekilen Akşehir Gölü, son yağışlarla dolmaya başladı.

26.02.2015 16:25

Nasreddin Hoca'nın Maya Çaldığı Akşehir Gölü Su Tutuyor

Konya’nın Akşehir ilçesinde Nasreddin Hoca’nın maya çaldığı ve fıkralarına konu olan Akşehir Gölü, son günlerdeki mevsim normallerinin üzerindeki...

26.02.2015 16:16

Başkentte Kültür Sanat

Ankara Kitap Fuarı, ATO Congresium'da 1 Mart'a kadar ziyaret edilebilecek.

26.02.2015 10:39
Oktay Vural'dan Necdet Özel'e Cevap:...

Oktay Vural'dan Necdet Özel'e Cevap:...

MHP'li Oktay Vural, Genelkurmay Başkanı Necdet Özel'in, MHP lideri Bahçeli'ye yönelik...

25.02.2015 17:51

MHP Grup Başkanvekili Vural Açıklaması

MHP Grup Başkanvekili Oktay Vural, Şah Fırat Operasayonu'na ilişkin hükümeti eleştirerek, "Eğer sen orayı Anadolu toprağı gibi görüyor ve bugün...

25.02.2015 16:25

Charlie Hebdo'nun, Saldırılardan Sonra İkinci Sayısı Çıktı

Fransız mizah dergisi Charlie Hebdo, 7 Ocak'ta çizerlerini kaybettiği saldırıdan sonra çıkardığı özel sayının ardından ara verdiği yayın hayatına...

25.02.2015 15:07
Tarık Buğra'nın

Tarık Buğra'nın "Ayakta Durmak...

Konya’nın Akşehir ilçesinde ünlü Yazar Tarık Buğra’yı anma etkinlikleri kapsamında Tarık...

25.02.2015 13:31
Bulgaristan'da Yaşayan Türkler, Dünya...

Bulgaristan'da Yaşayan Türkler, Dünya...

Dünya Anadil Günü- Bulgaristan'da yaşayan Türkler, Dünya Anadil Günü'nü kutladı...

21.02.2015 20:31

Dünya Anadil Günü

Bulgaristan'da yaşayan Türkler, 21 Şubat Dünya Anadil Günü'nü kutladı.

21.02.2015 19:36
Nasreddin Hoca Heykelinin Kolunu...

Nasreddin Hoca Heykelinin Kolunu...

Belçika'nın başkenti Brüksel'nin Schaarbeek Belediyesi sınırlarında yer alan Nasreddin...

18.02.2015 19:37
Devamı için tıklayın.