Nasreddin Hoca

Türk halk bilgesi. Halk dilinde, duygu ve inceliği içeren, gülmece türünün öncüsü olmuştur.

Sivrihisar'ın Hortu yöresinde doğdu, Akşehir'de öldü. Babası Hortu köyü imamı Abdullah Efendi, annesi aynı köyden Sıdıka Hatun'dur. Önce Sivrihisar'da medrese öğrenimi gördü. Babasının ölümü üzerine Hortu'ya dönerek köy imamı oldu. 1237'de Akşehir'e yerleşerek, Seyyid Mahmud Hayrani ve Seyyid Hacı İbrahim'in derslerini dinledi. İslam diniyle ilgili çalışmalarını sürdürdü. Bir söylentiye göre medresede ders okuttu, kadılık görevinde bulundu. Bu görevlerinden dolayı kendisine Nasuriddin Hâce adı verilmiş, sonradan bu ad Nasreddin Hoca biçimini almıştır.

Onun yaşamıyla ilgili bilgiler, halkın kendisine olan aşırı sevgisi yüzünden, söylentilerle karışmış, yer yer olağanüstü nitelikler kazanmıştır. Bu söylentiler arasında, onun Selçuklu sultanlarıyla tanıştığı, Mevlânâ Celâleddin ile yakınlık kurduğu, kendisinden en az yetmiş yıl sonra yaşayan Timur'la konuştuğu, birkaç yerde birden göründüğü bile vardır.

Nasreddin Hoca'nın değeri, yaşadığı olaylarla değil, gerek kendisinin, gerek halkın onun ağzından söylediği gülmecelerdeki anlam, yergi ve alay öğelerinin inceliğiyle ölçülür. Onun olduğu ileri sürülen gülmecelerin incelenmesinden, bunlarda geçen sözcüklerin açıklanışından anlaşıldığına göre o, belli bir dönemin değil Anadolu halkının yaşama biçimini, güldürü öğesini, alay ve eğlenme türünü, övgü ve yergi becerisini dile getirmiştir.

Onunla ilgili gülmeceleri oluşturan öğelerin odağı sevgi, yergi, övgü, alaya alma, gülünç duruma düşürme, kendi kendiyle çelişkiye sürükleme, Şeriat'ın katılıkları karşısında çok ince ve iğneli bir söyleyişle yumuşaklığı yeğlemedir. O, bunları söylerken bilgin, bilgisiz, açıkgöz, uysal, vurdumduymaz, utangaç, atak, şaşkın, kurnaz, korkak, atılgan gibi çelişik niteliklere bürünür. Özellikle karşısındakinin durumuyla çelişki içinde bulunma, gülmecelerinin egemen öğesidir. Bu öğeler Anadolu insanının, belli olaylar karşısındaki tutumun yansıtan, düşünce ürünlerini oluşturur.

Nasreddin Hoca, halkın duygularını yansıtan bir gülmece odağı olarak ortaya çıkarılır. Söyletilen kişi, söyletenin ağzını kullanır, böylece halk Nasreddin Hoca'nın diliyle kendi sesini duyurur.

Nasreddin Hoca, bütün gülmecelerinde, soyut bir varlık olarak değil, yaşanmış, yaşanan bir olayla, bir olguyla bağlantılı bir biçimde ortaya çıkar. Olay karşısında duyulan tepkiyi ya da onayı gülmece türlerinden biriyle dile getirir. Tanık olduğu olaylar genellikle halk arasında geçer. Hoca, soyluların, yüksek saray çevresinde bulunanların aralarına ya çok seyrek girer ya da hiç girmez. Sözgelişi onun tanıştığı söylenen Selçuklu sultanlarıyla ilgili gülmecesi yoktur.

Timur'la ilgili "hamam, Timur ve peştemal" gülmecesi de, Timur'dan çok önce yaşadığı için, sonradan üretilmiştir. Halk beğenisi Hoca'yı Timur gibi çevresine korku salan bir imparatorun karşısına hamamda çıkarak, "kızım sana söylüyorum, gelinim sen işit" türünden bir yergi yaratmıştır. Burada yerilen, dolaylı olarak kendini toplumun, halkın üstünde gören saray insanlarıdır.

Nasreddin Hoca gülmecelerinde dile gelen, onun kişiliğinde, halkın duygularını yansıtan başka bir özellik de eşeğin yeridir. Hoca eşeğinden ayrı düşünülemez. Onun taşıtı, bineği olan eşek gerçekte bir yergi ve alay öğesidir. Anadolu insanının yarattığı gülmece ürünlerinde atın yeri yoktur denilebilir. Eşek, acıya, sıkıntıya, dayağa, açlığa katlanışın en yaygın simgesidir. Soyluların, sarayların çevresinde üretilmiş gülmecelerde eşek bulunmaz, oysa at geniş bir yer tutar.

Bu konuda başka bir çelişki sergilenir. Gülmecede güldürücü öğe ile yerici öğe yanyana getirilir. Bunun örneği de kendisinden eşeği isteyen köylüye, "eşek evde yok" deyince ahırda onun anırmasını duyan köylünün "işte eşek ahırda" diye diretmesi karşısında, Hocanın "eşeğin sözüne mi inanacaksın benimkine mi" demesidir.

Onun gülmecelerinde, kaba sofuların "ahret" le ilgili inançları da önemli bir yer tutar. "Fincancı Katırları", "Ben Sağlığımda Hep Burdan Geçerdim" başlıklı gülmeceler katı bir inanç karşısındaki duyguyu açığa vurur. Toplumda neye önem verildiğini anlatan "Ye Kürküm Ye" gülmecesi, Hoca'nın dilinde, halkın tepkisini gösterir.

Nasreddin Hoca'nın etkisi bütün toplum kesimlerine yayılmış, "İncili Çavuş", "Bekri Mustafa", "Bektaşi" gibi çok değişik yörelerin duygularını yansıtan gülmece türlerinin doğmasına olanak sağlamıştır. Bunlardan ilk ikisi saray çevresinin oldukça kaba beğenisini, üçüncüsü de gene halkın, Şeriat'ın katılığına karşı duyduğu tepkiyi dile getirir.
Öğrenciler 'Deniz Maya Tutmaz' Derken...

Öğrenciler 'Deniz Maya Tutmaz' Derken...

Zonguldak'ın Ereğli ilçesi Özel Gonca Kreş ve Gündüz Bakımevi öğrencileri kendilerini...

3 saat önce..
Konya Vergi Dairesi Başkanı Ünver'den...

Konya Vergi Dairesi Başkanı Ünver'den...

Konya Vergi Dairesi Başkanı Musa Kazım Ünver, Akşehir Vergi Dairesi Müdürü Mehmet...

23.10.2014 16:47
Mezarlıkta Bebek Cesedi Bulundu

Mezarlıkta Bebek Cesedi Bulundu

Konya'nın Akşehir İlçesi Nasreddin Hoca Şehir Mezarlığı'nda çarşafa sarılı bebek cesedi...

14.10.2014 23:34
Mezarlıkta Ölü Bebek Bulundu

Mezarlıkta Ölü Bebek Bulundu

Konya'nın Akşehir ilçesinde 6 aylıkken ölü olarak dünyaya gelen kız bebeği, ailesi...

14.10.2014 23:33
Akşehir'de Ölü Bebek Bulundu

Akşehir'de Ölü Bebek Bulundu

Konya'nın Akşehir ilçesinde mezarlıkta ölü bir bebek bulundu.

14.10.2014 23:01
Akşehir'de Mezarlıkta Ölü Bebek Bulundu

Akşehir'de Mezarlıkta Ölü Bebek Bulundu

Doğum sırasında ölen bebeğin ailesi tarafından defnedilmeden mezarlığa bırakıldığı iddia...

14.10.2014 22:39
Sedep Adaletle Başlıyor

Sedep Adaletle Başlıyor

Konya’nın merkez Selçuklu ilçesindeki tüm resmi ve özel ilk ve orta öğretim okullarında...

14.10.2014 11:11

Kaymaz Beldesinde "Kuru Fasulye" Festivali

Eskişehir'in Sivrihisar ilçesi her yıl Kültür ve Bahar Şenlikleri adı altında geleneksel olarak kutlanan "Kaymaz Kuru Fasulye Festivali" Subaşı...

13.10.2014 14:22
Muzo'nun 'Uzlaşmaz Zıtlık' Sergisi...

Muzo'nun 'Uzlaşmaz Zıtlık' Sergisi...

Çankaya Belediyesi Çağdaş Sanatlar Merkezi, 68 kuşağının önemli isimlerinden, yıllardır...

10.10.2014 15:28

AK Parti'li Saral'dan Hdp'lilere Çözüm Süreci Cevabı

AK Parti İstanbul Milletvekili Oktay Saral, HDP’lilerin "Kobani düşerse Ankara düşer" açıklamarına ilişkin, "Çözüm süreci, ağzından çıkanı kulağı...

08.10.2014 15:36

Eskişehir'e Emek Verenler" İlgi Çekiyor

Kimya mühendisi ve bilim tarihçisi Dr. Günseli Naymansoy'un yazdığı "Eskişehir'e Emek Verenler" adlı kitap şehir dışında da ilgi çekiyor.

07.10.2014 10:33

Eyüp'te Kurban Bayramı

Eyüp'te Osmanlı döneminde yapılan bayramlaşma töreni tiyatral gösteriyle canlandırıldı.

04.10.2014 10:35
Tiyatroyu Sevdiriyorlar

Tiyatroyu Sevdiriyorlar

2005 yılında Eskişehir Sanat Derneği’nde açılan bir oyunculuk atölyesiyle kuruluş...

03.10.2014 15:12

Sinoplu Ödüllü Karikatürcüler Sezonu Açtı

Sinop Güç Birliği Derneği Karikatür Grubu, karikatür atölyesinde çalışmalarına başladı.

03.10.2014 14:14
Diyarbakır'da Şüpheli Araç Paniği

Diyarbakır'da Şüpheli Araç Paniği

Diyarbakır’da uzun süre park halinde olan şüpheli bir araç polisi alarma geçirdi.

30.09.2014 22:11
Eski Bakan Güçlü'den Başkan Akkaya'ya...

Eski Bakan Güçlü'den Başkan Akkaya'ya...

Gıda, Tarım ve Hayvancılık Eski Bakanı Prof Dr. Sami Güçlü, Akşehir İlçe Belediye...

30.09.2014 17:07
Nasrettin Hoca Turşu Kurdu

Nasrettin Hoca Turşu Kurdu

Bursa’nın Orhangazi ilçesinde yıl ilki gerçekleştirilen Gedelek Turşu Festivali’nde...

30.09.2014 15:42
Pet Şişelerle Kuruyan Burdur Gölü'ne Su...

Pet Şişelerle Kuruyan Burdur Gölü'ne Su...

Burdur Gölü'nün korunması amacıyla 27 Eylül'de düzenlenen 'Su Orucu' etkinliğinin...

28.09.2014 18:14

Milli Eğitim Bakan Yardımcısı Erdem'in Acı Günü

Milli Eğitim Bakan Yardımcısı Erdem'in kayınvalidesi hayatını kaybetti.

28.09.2014 16:38

Bakan Yardımcısı Erdem'in Acı Günü

Milli Eğitim Bakan Yardımcısı Orhan Erdem’in vefat eden kayınvalidesi Yeter Demirdağ, Konya’nın Akşehir ilçesinde toprağa verildi.

28.09.2014 15:27
Devamı için tıklayın.