Nasreddin Hoca

Türk halk bilgesi. Halk dilinde, duygu ve inceliği içeren, gülmece türünün öncüsü olmuştur.

Sivrihisar'ın Hortu yöresinde doğdu, Akşehir'de öldü. Babası Hortu köyü imamı Abdullah Efendi, annesi aynı köyden Sıdıka Hatun'dur. Önce Sivrihisar'da medrese öğrenimi gördü. Babasının ölümü üzerine Hortu'ya dönerek köy imamı oldu. 1237'de Akşehir'e yerleşerek, Seyyid Mahmud Hayrani ve Seyyid Hacı İbrahim'in derslerini dinledi. İslam diniyle ilgili çalışmalarını sürdürdü. Bir söylentiye göre medresede ders okuttu, kadılık görevinde bulundu. Bu görevlerinden dolayı kendisine Nasuriddin Hâce adı verilmiş, sonradan bu ad Nasreddin Hoca biçimini almıştır.

Onun yaşamıyla ilgili bilgiler, halkın kendisine olan aşırı sevgisi yüzünden, söylentilerle karışmış, yer yer olağanüstü nitelikler kazanmıştır. Bu söylentiler arasında, onun Selçuklu sultanlarıyla tanıştığı, Mevlânâ Celâleddin ile yakınlık kurduğu, kendisinden en az yetmiş yıl sonra yaşayan Timur'la konuştuğu, birkaç yerde birden göründüğü bile vardır.

Nasreddin Hoca'nın değeri, yaşadığı olaylarla değil, gerek kendisinin, gerek halkın onun ağzından söylediği gülmecelerdeki anlam, yergi ve alay öğelerinin inceliğiyle ölçülür. Onun olduğu ileri sürülen gülmecelerin incelenmesinden, bunlarda geçen sözcüklerin açıklanışından anlaşıldığına göre o, belli bir dönemin değil Anadolu halkının yaşama biçimini, güldürü öğesini, alay ve eğlenme türünü, övgü ve yergi becerisini dile getirmiştir.

Onunla ilgili gülmeceleri oluşturan öğelerin odağı sevgi, yergi, övgü, alaya alma, gülünç duruma düşürme, kendi kendiyle çelişkiye sürükleme, Şeriat'ın katılıkları karşısında çok ince ve iğneli bir söyleyişle yumuşaklığı yeğlemedir. O, bunları söylerken bilgin, bilgisiz, açıkgöz, uysal, vurdumduymaz, utangaç, atak, şaşkın, kurnaz, korkak, atılgan gibi çelişik niteliklere bürünür. Özellikle karşısındakinin durumuyla çelişki içinde bulunma, gülmecelerinin egemen öğesidir. Bu öğeler Anadolu insanının, belli olaylar karşısındaki tutumun yansıtan, düşünce ürünlerini oluşturur.

Nasreddin Hoca, halkın duygularını yansıtan bir gülmece odağı olarak ortaya çıkarılır. Söyletilen kişi, söyletenin ağzını kullanır, böylece halk Nasreddin Hoca'nın diliyle kendi sesini duyurur.

Nasreddin Hoca, bütün gülmecelerinde, soyut bir varlık olarak değil, yaşanmış, yaşanan bir olayla, bir olguyla bağlantılı bir biçimde ortaya çıkar. Olay karşısında duyulan tepkiyi ya da onayı gülmece türlerinden biriyle dile getirir. Tanık olduğu olaylar genellikle halk arasında geçer. Hoca, soyluların, yüksek saray çevresinde bulunanların aralarına ya çok seyrek girer ya da hiç girmez. Sözgelişi onun tanıştığı söylenen Selçuklu sultanlarıyla ilgili gülmecesi yoktur.

Timur'la ilgili "hamam, Timur ve peştemal" gülmecesi de, Timur'dan çok önce yaşadığı için, sonradan üretilmiştir. Halk beğenisi Hoca'yı Timur gibi çevresine korku salan bir imparatorun karşısına hamamda çıkarak, "kızım sana söylüyorum, gelinim sen işit" türünden bir yergi yaratmıştır. Burada yerilen, dolaylı olarak kendini toplumun, halkın üstünde gören saray insanlarıdır.

Nasreddin Hoca gülmecelerinde dile gelen, onun kişiliğinde, halkın duygularını yansıtan başka bir özellik de eşeğin yeridir. Hoca eşeğinden ayrı düşünülemez. Onun taşıtı, bineği olan eşek gerçekte bir yergi ve alay öğesidir. Anadolu insanının yarattığı gülmece ürünlerinde atın yeri yoktur denilebilir. Eşek, acıya, sıkıntıya, dayağa, açlığa katlanışın en yaygın simgesidir. Soyluların, sarayların çevresinde üretilmiş gülmecelerde eşek bulunmaz, oysa at geniş bir yer tutar.

Bu konuda başka bir çelişki sergilenir. Gülmecede güldürücü öğe ile yerici öğe yanyana getirilir. Bunun örneği de kendisinden eşeği isteyen köylüye, "eşek evde yok" deyince ahırda onun anırmasını duyan köylünün "işte eşek ahırda" diye diretmesi karşısında, Hocanın "eşeğin sözüne mi inanacaksın benimkine mi" demesidir.

Onun gülmecelerinde, kaba sofuların "ahret" le ilgili inançları da önemli bir yer tutar. "Fincancı Katırları", "Ben Sağlığımda Hep Burdan Geçerdim" başlıklı gülmeceler katı bir inanç karşısındaki duyguyu açığa vurur. Toplumda neye önem verildiğini anlatan "Ye Kürküm Ye" gülmecesi, Hoca'nın dilinde, halkın tepkisini gösterir.

Nasreddin Hoca'nın etkisi bütün toplum kesimlerine yayılmış, "İncili Çavuş", "Bekri Mustafa", "Bektaşi" gibi çok değişik yörelerin duygularını yansıtan gülmece türlerinin doğmasına olanak sağlamıştır. Bunlardan ilk ikisi saray çevresinin oldukça kaba beğenisini, üçüncüsü de gene halkın, Şeriat'ın katılığına karşı duyduğu tepkiyi dile getirir.
Başbakan Erdoğan: Başkentleri Demirağlarla Buluşturuyoruz

Başbakan Erdoğan: Başkentleri Demirağlarla Buluşturuyoruz

Başbakan Erdoğan, "Bugün sadece YHT hattını açmakla kalmıyoruz, aynı zamanda başkentleri demirağlarla buluşturuyoruz." dedi.

25.07.2014 22:05

Ankara-İstanbul Yht Hattı Açılışı

Cumhurbaşkanı adayı ve Başbakan Erdoğan: (1) "Ecdadımıza sözümüz vardı, Sultan Abdülmecid'e sözümüz vardı.

25.07.2014 21:03
Ekmeleddin İhsanoğlu: Kürtçe Eğitime Taraftarım

Ekmeleddin İhsanoğlu: Kürtçe Eğitime Taraftarım

Diyarbakır'da sivil toplum kuruluşlarıyla bir araya gelen Cumhurbaşkanı adayı İnsanoğlu, Kürtçe eğitim ve anadil konusuna "Taraftarım" diyerek açıklık getirdi.

25.07.2014 18:50
Tarihi Bebeklerle Yaşatıyor

Tarihi Bebeklerle Yaşatıyor

Türk kültüründe derin izler bırakan kişi ve meslekleri folklorik bebekler yardımıyla günümüze taşıyan Sanatçı Sibel Radiye Gül, hizmete kazandırdığı Kapadokya Sanat ve Tarih Müzesi’nde birbirinden ilginç eserlerini sergiliyor.

24.07.2014 13:08
Nasreddin Hoca ve Karagöz Hacivat Eğlencesi

Nasreddin Hoca ve Karagöz Hacivat Eğlencesi

Rize Belediyesi Ramazan Etkinleri kapsamında Nasreddin Hoca ve Karagöz Hacivat tiyatro programı Rize İsmail Kahraman Kültür Merkezi'nde düzenlendi.

23.07.2014 19:20
Sivrihisar Belediyesi'nden İftar

Sivrihisar Belediyesi'nden İftar

Sivrihisar Belediyesi, personeline iftar verdi.

23.07.2014 10:04

Gebze'de 'Barış' İftarı

Gebze Belediye Başkanı Adnan Köşker, hizmetlerin ve projelerin şekillenmesinde vatandaşlardan gelen talep ve önerilerin olduğunu söyledi

22.07.2014 14:12
Yabancı Öğrenciler Akşehir'i Gezdi

Yabancı Öğrenciler Akşehir'i Gezdi

Konya Ticaret Odası (KTO) Karatay Üniversitesi Türkçe Öğretim Merkezi’nde (TÖMER) eğitim alan yabancı öğrenciler, Akşehir ilçesine gelerek şehrin tarihi ve kültürel mekanlarını gezdi.

20.07.2014 17:48

Yabancı Öğrenciler Akşehir'i Gezdi

KTO Karatay Üniversitesi Türkçe Öğretim Merkezi’nde (TÖMER) eğitim alan yabancı öğrenciler, Akşehir'in tarihi ve kültürel mekanlarını gezdi.

20.07.2014 16:31

Üniversiteliler "Bilgeler Yolu"nda Tarihe Yolculuk Yapacak

İnönü Üniversitesi'nin merkez kampüsünde "Pembe Yol" olarak bilinen güzergahta oluşturulacak "Bilgeler Yolu" için heykeltıraşların çalışmaları sürüyor Yunus Emre'den Mevlana'ya, Hoca Ahmet Yesevi'den Hacı Bektaş ı Veli'ye, Dede Korkut'tan Nasreddin Hoca'ya, Karacaoğlan'dan Aşık Veysel'e kadar birçok.

20.07.2014 11:34

Sivrihisarlı Varandaşlar İftarda Bir Araya Geldi

Sivrihisar'da 226 kişiye istihdam sağlayan bir firma tarafından çalışanlarına ve vatandaşlara iftar verildi.

19.07.2014 12:40
Karagöz Hacivat ve Nasreddin Hoca Çocuklarla Buluşacak

Karagöz Hacivat ve Nasreddin Hoca Çocuklarla Buluşacak

Rize Belediyesi'nin düzenlemiş olduğu Ramazan etkinlikleri hafta sonu düzenlenecek olan Karagöz Hacivat ve Nasreddin Hoca gösterisiyle devam edecek.

18.07.2014 15:29

Yerel Yönetim Politikaları Açısından Çocuk ve Şehir Çalıştayı

AK Parti Yerel Yönetimler Başkanlığınca düzenlenen çalıştaydan, yerel yönetimlere imar ve yapılaşma politiklarına çocuk perspektifinden bakma önerisinde bulunuldu Rapordan: "Çocukla ibadethane arasındaki ilişkiyi artıracak, tarihi, kültürel, milli ve manevi değerleri çocukla en doğru biçimde paylaşacak çalışmalar yapılmalı, ibadethanelerin bahçeleri, çevresi çocuklara açılmalıdır" "Kullanma yaşı gittikçe düşen uyuşturucu ve bağımlılık maddeleri ile mücadelede etkin rol alınmalı, ailelerin farkındalığını arttıracak çalışmalar yapılmalı, yapılan çalışmalara destek olunmalı, bu tür bağımlılıklarla mücadele için rehabilitasyon merkezleri oluşturulmalıdır.

18.07.2014 15:16
Nostaljik Ramazan Eğlenceleri Devam Ediyor

Nostaljik Ramazan Eğlenceleri Devam Ediyor

Capacity Alışveriş ve Yaşam Merkezi, Ramazan ayı boyunca ziyaretçilerini özel etkinliklerle karşılamaya devam ediyor.

16.07.2014 12:01
Hisarcık'ta Ramazan Etkinliği

Hisarcık'ta Ramazan Etkinliği

Kütahya'nın Hisarcık İlçesinde belediye tarafından organize edilen Ramazan etkinlikleri çerçevesinde “Güzel Şeyler” grubunun katıldığı Ramazan Etkinlikleri büyük beğeni topladı.

14.07.2014 14:25
Taş Heykel Sempozyumu 1 Ağustos'ta Sona Erecek

Taş Heykel Sempozyumu 1 Ağustos'ta Sona Erecek

"Türk Bilgeleri Yolu Uluslararası Taş Heykel Sempozyumu"nun 1 Ağustos’ta sone ereceği bildirildi.

14.07.2014 11:05
Pazarlar'da Muhteşem Ramazan Etkinliği

Pazarlar'da Muhteşem Ramazan Etkinliği

Kütahya'nın Pazarlar İlçesinde “Güzel Şeyler” grubunun katıldığı Ramazan Etkinliği izleyenleri büyüledi.

13.07.2014 12:26
Eskişehir'de

Eskişehir'de "Medya Başarı Ödülleri" Sahiplerini Buldu

Eskişehir Gazeteciler Cemiyeti'nin her yıl geleneksel olarak düzenlediği Medya Başarı Ödülleri, sahiplerini buldu.

13.07.2014 10:15
Eskişehir'de

Eskişehir'de "Medya Başarı Ödülleri" Sahiplerini Buldu

Türkiye Gazeteciler Cemiyetleri Basın Vakfı Genel Başkanı Karaca: "Gazeteler, 'gazeteci olmayan kişilerin eline geçmesin' demiyoruz.

13.07.2014 00:07
Akşehir'de Film Atölyesi Çocukların Çektiği Filmle Sona Erdi

Akşehir'de Film Atölyesi Çocukların Çektiği Filmle Sona Erdi

Yönetmen Ümit Köreken tarafından Akşehirli çocuklar için yapılan Film Atölyesi çalışmaları çocukların çektiği kısa film ile son buldu.

11.07.2014 13:15
Devamı için tıklayın.