Nasreddin Hoca

Türk halk bilgesi. Halk dilinde, duygu ve inceliği içeren, gülmece türünün öncüsü olmuştur.

Sivrihisar'ın Hortu yöresinde doğdu, Akşehir'de öldü. Babası Hortu köyü imamı Abdullah Efendi, annesi aynı köyden Sıdıka Hatun'dur. Önce Sivrihisar'da medrese öğrenimi gördü. Babasının ölümü üzerine Hortu'ya dönerek köy imamı oldu. 1237'de Akşehir'e yerleşerek, Seyyid Mahmud Hayrani ve Seyyid Hacı İbrahim'in derslerini dinledi. İslam diniyle ilgili çalışmalarını sürdürdü. Bir söylentiye göre medresede ders okuttu, kadılık görevinde bulundu. Bu görevlerinden dolayı kendisine Nasuriddin Hâce adı verilmiş, sonradan bu ad Nasreddin Hoca biçimini almıştır.

Onun yaşamıyla ilgili bilgiler, halkın kendisine olan aşırı sevgisi yüzünden, söylentilerle karışmış, yer yer olağanüstü nitelikler kazanmıştır. Bu söylentiler arasında, onun Selçuklu sultanlarıyla tanıştığı, Mevlânâ Celâleddin ile yakınlık kurduğu, kendisinden en az yetmiş yıl sonra yaşayan Timur'la konuştuğu, birkaç yerde birden göründüğü bile vardır.

Nasreddin Hoca'nın değeri, yaşadığı olaylarla değil, gerek kendisinin, gerek halkın onun ağzından söylediği gülmecelerdeki anlam, yergi ve alay öğelerinin inceliğiyle ölçülür. Onun olduğu ileri sürülen gülmecelerin incelenmesinden, bunlarda geçen sözcüklerin açıklanışından anlaşıldığına göre o, belli bir dönemin değil Anadolu halkının yaşama biçimini, güldürü öğesini, alay ve eğlenme türünü, övgü ve yergi becerisini dile getirmiştir.

Onunla ilgili gülmeceleri oluşturan öğelerin odağı sevgi, yergi, övgü, alaya alma, gülünç duruma düşürme, kendi kendiyle çelişkiye sürükleme, Şeriat'ın katılıkları karşısında çok ince ve iğneli bir söyleyişle yumuşaklığı yeğlemedir. O, bunları söylerken bilgin, bilgisiz, açıkgöz, uysal, vurdumduymaz, utangaç, atak, şaşkın, kurnaz, korkak, atılgan gibi çelişik niteliklere bürünür. Özellikle karşısındakinin durumuyla çelişki içinde bulunma, gülmecelerinin egemen öğesidir. Bu öğeler Anadolu insanının, belli olaylar karşısındaki tutumun yansıtan, düşünce ürünlerini oluşturur.

Nasreddin Hoca, halkın duygularını yansıtan bir gülmece odağı olarak ortaya çıkarılır. Söyletilen kişi, söyletenin ağzını kullanır, böylece halk Nasreddin Hoca'nın diliyle kendi sesini duyurur.

Nasreddin Hoca, bütün gülmecelerinde, soyut bir varlık olarak değil, yaşanmış, yaşanan bir olayla, bir olguyla bağlantılı bir biçimde ortaya çıkar. Olay karşısında duyulan tepkiyi ya da onayı gülmece türlerinden biriyle dile getirir. Tanık olduğu olaylar genellikle halk arasında geçer. Hoca, soyluların, yüksek saray çevresinde bulunanların aralarına ya çok seyrek girer ya da hiç girmez. Sözgelişi onun tanıştığı söylenen Selçuklu sultanlarıyla ilgili gülmecesi yoktur.

Timur'la ilgili "hamam, Timur ve peştemal" gülmecesi de, Timur'dan çok önce yaşadığı için, sonradan üretilmiştir. Halk beğenisi Hoca'yı Timur gibi çevresine korku salan bir imparatorun karşısına hamamda çıkarak, "kızım sana söylüyorum, gelinim sen işit" türünden bir yergi yaratmıştır. Burada yerilen, dolaylı olarak kendini toplumun, halkın üstünde gören saray insanlarıdır.

Nasreddin Hoca gülmecelerinde dile gelen, onun kişiliğinde, halkın duygularını yansıtan başka bir özellik de eşeğin yeridir. Hoca eşeğinden ayrı düşünülemez. Onun taşıtı, bineği olan eşek gerçekte bir yergi ve alay öğesidir. Anadolu insanının yarattığı gülmece ürünlerinde atın yeri yoktur denilebilir. Eşek, acıya, sıkıntıya, dayağa, açlığa katlanışın en yaygın simgesidir. Soyluların, sarayların çevresinde üretilmiş gülmecelerde eşek bulunmaz, oysa at geniş bir yer tutar.

Bu konuda başka bir çelişki sergilenir. Gülmecede güldürücü öğe ile yerici öğe yanyana getirilir. Bunun örneği de kendisinden eşeği isteyen köylüye, "eşek evde yok" deyince ahırda onun anırmasını duyan köylünün "işte eşek ahırda" diye diretmesi karşısında, Hocanın "eşeğin sözüne mi inanacaksın benimkine mi" demesidir.

Onun gülmecelerinde, kaba sofuların "ahret" le ilgili inançları da önemli bir yer tutar. "Fincancı Katırları", "Ben Sağlığımda Hep Burdan Geçerdim" başlıklı gülmeceler katı bir inanç karşısındaki duyguyu açığa vurur. Toplumda neye önem verildiğini anlatan "Ye Kürküm Ye" gülmecesi, Hoca'nın dilinde, halkın tepkisini gösterir.

Nasreddin Hoca'nın etkisi bütün toplum kesimlerine yayılmış, "İncili Çavuş", "Bekri Mustafa", "Bektaşi" gibi çok değişik yörelerin duygularını yansıtan gülmece türlerinin doğmasına olanak sağlamıştır. Bunlardan ilk ikisi saray çevresinin oldukça kaba beğenisini, üçüncüsü de gene halkın, Şeriat'ın katılığına karşı duyduğu tepkiyi dile getirir.

Kent Tiyatrosu Çocuklar için Perde Diyor

Mamak Belediyesi Kent Tiyatrosu nisan ayı boyunca çocuklar için perde diyor.

20.04.2014 12:58
Kent Tiyatrosu Çocuklar için Perde Diyor

Kent Tiyatrosu Çocuklar için Perde Diyor

Mamak Belediyesi Kent Tiyatrosu nisan ayı boyunca çocuklar için perde diyor.

20.04.2014 12:34

Anadolujet, Kocaeli Çocuk Şenliği'nde Miniklerle Buluşuyor

AnadoluJet, şimdi de 23 - 26 Nisan tarihlerinde Kocaeli Büyükşehir Belediyesi tarafından bu yıl 6′ncısı düzenlenecek

19.04.2014 15:19
Almanların Paskalyası, Türklerin Kermesleri

Almanların Paskalyası, Türklerin Kermesleri

Münih İslam Kültür Merkezleri de Postpalast'ta 'Bayram-Expo' adı altında bir kermes düzenledi.

19.04.2014 10:51

Almanlar'ın Paskalya Tatilinde, Türkler Kermeste Buluştu

Almanya'da 4 gün süren paskalya tatilinde Almanlar genelde kısa tatillere çıkarken, Türkler değişik derneklerin düzenledikleri kermeslerde buluştu.

19.04.2014 10:38
Anadolujet, Kocaeli Çocuk Şenliğinde Miniklerle Buluşuyor

Anadolujet, Kocaeli Çocuk Şenliğinde Miniklerle Buluşuyor

AnadoluJet, Kocaeli Büyükşehir Belediyesinin bu yıl 6. sını düzenleyeceği 23 Nisan Uluslararası Çocuk Şenliği, Eğitim ve Eğlence Fuarına katılıyor.

18.04.2014 14:48
18. Aydın Doğan Vakfı Ödülü Ozan Sağdıç'a Verildi

18. Aydın Doğan Vakfı Ödülü Ozan Sağdıç'a Verildi

Bu yıl fotoğraf dalında düzenlenen 18. Aydın Doğan Ödülü, fotoğraf sanatçısı Ozan Sağdıç'a verildi.

17.04.2014 23:04
18. Aydın Doğan Vakfı Ödülü Ozan Sağdıç'a Verildi

18. Aydın Doğan Vakfı Ödülü Ozan Sağdıç'a Verildi

Bu yıl Fotoğraf dalında düzenlenen 18. Aydın Doğan Ödülü, fotoğraf sanatçısı Ozan Sağdıç'a verildi.

17.04.2014 22:52
18. Aydın Doğan Vakfı Ödülü Ozan Sağdıç'a Verildi

18. Aydın Doğan Vakfı Ödülü Ozan Sağdıç'a Verildi

Bu yıl fotoğraf dalında düzenlenen 18. Aydın Doğan Ödülü, fotoğraf sanatçısı Ozan Sağdıç'a verildi.

17.04.2014 22:47

Bursa'da Kültür Sanat

BDT, "Pygmalion Bir Kadın Yarattım", "Çizmeli Kedi" ve "Sırça Köşk" oyunlarını sahneye koyacak.

17.04.2014 17:19
Akşehir Müftüsü Özdemir'den Hastane ve Huzurevi Ziyareti

Akşehir Müftüsü Özdemir'den Hastane ve Huzurevi Ziyareti

Akşehir Müftüsü Karabey Özdemir, Akşehir Devlet Hastanesi ve Nasrettin Hoca Huzurevini ziyaret etti.

17.04.2014 15:54

Gazeteci Yazar Alpay Kabacalı Vefat Etti

Gazeteci Yazar Alpay Kabacalı, vefat etti.

15.04.2014 17:20
Yrd. Doç. Dr. Bayraktar: Nasreddin Hoca Halklar Arasında Kültür Elçisi Olmuştur

Yrd. Doç. Dr. Bayraktar: Nasreddin Hoca Halklar Arasında Kültür Elçisi Olmuştur

Balkan Araştırmaları Uzmanı ve Gediz Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Zülfikar Bayraktar, "Balkanlar'da Türk edebiyatının tasavvuftan halk edebiyatına kadar her türünde önemli eserler verilmiş, bu edebi anlayış bölgede kök salmış ve yerel halkların kültürüyle kaynaşmıştır.

15.04.2014 15:21
AK Parti Konya İl Başkanlığı Seçim Sürecini Değerlendirdi

AK Parti Konya İl Başkanlığı Seçim Sürecini Değerlendirdi

AK Parti Konya İl Başkanı Ahmet Sorgun, Konya Büyükşehir belediye Başkanı Tahir Akyürek, 26 ilçe belediye başkanı ve basın yayın kuruluşlarının temsilcileriyle bir araya gelerek seçim sürecini değerlendirdi.

14.04.2014 12:46
Münih'te Camide Kitap Sergisi Açıldı

Münih'te Camide Kitap Sergisi Açıldı

Dinimiz DE OKUMAYI EMREDİYOR Başkonsolos Hidayet Eriş açılışta yaptığı konuşmada, 'Dinimizin ilk emrinin 'oku' olduğunu hiç aklımızdan çıkarmadan bol bol kitap okumalıyız, donanımımızı artırmalıyız' dedi.

12.04.2014 11:01

Münih'te Camide Kitap Sergisi Açıldı

Almanya'nın Münih kentindeki Diyanet İşleri Türk İslam Birliği Merkez Camiinde kitap fuarı açıldı.

12.04.2014 10:43
Başkan Akkaya'ya Tebrik Ziyaretleri Sürüyor

Başkan Akkaya'ya Tebrik Ziyaretleri Sürüyor

Konya’nın Akşehir ilçe Belediye Başkanı Salih Akkaya’nın göreve başlaması nedeniyle yapılan tebrik ziyaretleri devam ediyor.

11.04.2014 17:15
Usta Oyuncu Emin Olcay Açıklaması

Usta Oyuncu Emin Olcay Açıklaması

Usta oyuncu Emin Olcay, Kurtlar Vadisi dizisinde canlandırdığı ‘Ömer Baba’ karakterinin toplum üzerinde önemli bir görevi olduğunu vurgulayarak, hak ettiği ölçüde örnek alınmadığından şikayet etti.

11.04.2014 11:39
Başkentte Kültür Sanat

Başkentte Kültür Sanat

31. Uluslararası Ankara Müzik Festivali kapsamında çeşitli konserler verilecek "Seyyahinden Turizme Turizm Tarihinden Sayfalar" adlı gezici sergi, yarından itibaren Cermodern'de ziyaret edilebilecek "Harem" balesi ile "Attila" operası, bu hafta sezonun son temsilini gerçekleştirecek Devlet Tiyatrosu 22, Devlet Opera ve Balesi ise 9 eserle sanatseverleri selamlayacak.

10.04.2014 11:40
Niğde'de Çim Adam Etkinliği

Niğde'de Çim Adam Etkinliği

Niğde'de Nasreddin Hoca Anaokulu, " Annemle Çim Adam Yapıyoruz'' etkinliği düzenledi.

07.04.2014 14:26
Devamı için tıklayın.