Nasreddin Hoca

Türk halk bilgesi. Halk dilinde, duygu ve inceliği içeren, gülmece türünün öncüsü olmuştur.

Sivrihisar'ın Hortu yöresinde doğdu, Akşehir'de öldü. Babası Hortu köyü imamı Abdullah Efendi, annesi aynı köyden Sıdıka Hatun'dur. Önce Sivrihisar'da medrese öğrenimi gördü. Babasının ölümü üzerine Hortu'ya dönerek köy imamı oldu. 1237'de Akşehir'e yerleşerek, Seyyid Mahmud Hayrani ve Seyyid Hacı İbrahim'in derslerini dinledi. İslam diniyle ilgili çalışmalarını sürdürdü. Bir söylentiye göre medresede ders okuttu, kadılık görevinde bulundu. Bu görevlerinden dolayı kendisine Nasuriddin Hâce adı verilmiş, sonradan bu ad Nasreddin Hoca biçimini almıştır.

Onun yaşamıyla ilgili bilgiler, halkın kendisine olan aşırı sevgisi yüzünden, söylentilerle karışmış, yer yer olağanüstü nitelikler kazanmıştır. Bu söylentiler arasında, onun Selçuklu sultanlarıyla tanıştığı, Mevlânâ Celâleddin ile yakınlık kurduğu, kendisinden en az yetmiş yıl sonra yaşayan Timur'la konuştuğu, birkaç yerde birden göründüğü bile vardır.

Nasreddin Hoca'nın değeri, yaşadığı olaylarla değil, gerek kendisinin, gerek halkın onun ağzından söylediği gülmecelerdeki anlam, yergi ve alay öğelerinin inceliğiyle ölçülür. Onun olduğu ileri sürülen gülmecelerin incelenmesinden, bunlarda geçen sözcüklerin açıklanışından anlaşıldığına göre o, belli bir dönemin değil Anadolu halkının yaşama biçimini, güldürü öğesini, alay ve eğlenme türünü, övgü ve yergi becerisini dile getirmiştir.

Onunla ilgili gülmeceleri oluşturan öğelerin odağı sevgi, yergi, övgü, alaya alma, gülünç duruma düşürme, kendi kendiyle çelişkiye sürükleme, Şeriat'ın katılıkları karşısında çok ince ve iğneli bir söyleyişle yumuşaklığı yeğlemedir. O, bunları söylerken bilgin, bilgisiz, açıkgöz, uysal, vurdumduymaz, utangaç, atak, şaşkın, kurnaz, korkak, atılgan gibi çelişik niteliklere bürünür. Özellikle karşısındakinin durumuyla çelişki içinde bulunma, gülmecelerinin egemen öğesidir. Bu öğeler Anadolu insanının, belli olaylar karşısındaki tutumun yansıtan, düşünce ürünlerini oluşturur.

Nasreddin Hoca, halkın duygularını yansıtan bir gülmece odağı olarak ortaya çıkarılır. Söyletilen kişi, söyletenin ağzını kullanır, böylece halk Nasreddin Hoca'nın diliyle kendi sesini duyurur.

Nasreddin Hoca, bütün gülmecelerinde, soyut bir varlık olarak değil, yaşanmış, yaşanan bir olayla, bir olguyla bağlantılı bir biçimde ortaya çıkar. Olay karşısında duyulan tepkiyi ya da onayı gülmece türlerinden biriyle dile getirir. Tanık olduğu olaylar genellikle halk arasında geçer. Hoca, soyluların, yüksek saray çevresinde bulunanların aralarına ya çok seyrek girer ya da hiç girmez. Sözgelişi onun tanıştığı söylenen Selçuklu sultanlarıyla ilgili gülmecesi yoktur.

Timur'la ilgili "hamam, Timur ve peştemal" gülmecesi de, Timur'dan çok önce yaşadığı için, sonradan üretilmiştir. Halk beğenisi Hoca'yı Timur gibi çevresine korku salan bir imparatorun karşısına hamamda çıkarak, "kızım sana söylüyorum, gelinim sen işit" türünden bir yergi yaratmıştır. Burada yerilen, dolaylı olarak kendini toplumun, halkın üstünde gören saray insanlarıdır.

Nasreddin Hoca gülmecelerinde dile gelen, onun kişiliğinde, halkın duygularını yansıtan başka bir özellik de eşeğin yeridir. Hoca eşeğinden ayrı düşünülemez. Onun taşıtı, bineği olan eşek gerçekte bir yergi ve alay öğesidir. Anadolu insanının yarattığı gülmece ürünlerinde atın yeri yoktur denilebilir. Eşek, acıya, sıkıntıya, dayağa, açlığa katlanışın en yaygın simgesidir. Soyluların, sarayların çevresinde üretilmiş gülmecelerde eşek bulunmaz, oysa at geniş bir yer tutar.

Bu konuda başka bir çelişki sergilenir. Gülmecede güldürücü öğe ile yerici öğe yanyana getirilir. Bunun örneği de kendisinden eşeği isteyen köylüye, "eşek evde yok" deyince ahırda onun anırmasını duyan köylünün "işte eşek ahırda" diye diretmesi karşısında, Hocanın "eşeğin sözüne mi inanacaksın benimkine mi" demesidir.

Onun gülmecelerinde, kaba sofuların "ahret" le ilgili inançları da önemli bir yer tutar. "Fincancı Katırları", "Ben Sağlığımda Hep Burdan Geçerdim" başlıklı gülmeceler katı bir inanç karşısındaki duyguyu açığa vurur. Toplumda neye önem verildiğini anlatan "Ye Kürküm Ye" gülmecesi, Hoca'nın dilinde, halkın tepkisini gösterir.

Nasreddin Hoca'nın etkisi bütün toplum kesimlerine yayılmış, "İncili Çavuş", "Bekri Mustafa", "Bektaşi" gibi çok değişik yörelerin duygularını yansıtan gülmece türlerinin doğmasına olanak sağlamıştır. Bunlardan ilk ikisi saray çevresinin oldukça kaba beğenisini, üçüncüsü de gene halkın, Şeriat'ın katılığına karşı duyduğu tepkiyi dile getirir.
Kepez Belediyesi'nden Akşehir'e Ziyaret

Kepez Belediyesi'nden Akşehir'e Ziyaret

Antalya’nın Kepez İlçe Belediye Başkanı Hakan Tütüncü ve beraberindeki heyet, Konya’nın...

27.08.2014 16:21

Ankara Dob Müdürü Çınar İstifa Etti

Ankara Devlet Opera ve Balesi (ADOB) Müdürü Aykut Çınar'ın istifa ettiği bildirildi.

26.08.2014 11:43
Bu Kabaklar Yer Çekimine Meydan Okuyor

Bu Kabaklar Yer Çekimine Meydan Okuyor

Amasya'nın Gümüşhacıköy ilçesindeki Maden Camisi'nin duvarında yetişip sarkan 20 kilo...

21.08.2014 11:39
Kütahya İl Genel Meclisi Başkanından...

Kütahya İl Genel Meclisi Başkanından...

Kütahya İl Genel Meclisi Başkanı Musa Yılmaz, Konya’nın Akşehir İlçe Belediye Başkanı...

20.08.2014 18:55
Nasrettin Hoca Yozgat Semalarında

Nasrettin Hoca Yozgat Semalarında

Yozgat Belediyesi tarafından bu yıl 15'incisi düzenlenen Sürmeli Şenlikleri kapsamında...

16.08.2014 17:05
Nasrettin Hoca Yozgat Semalarında Uçtu

Nasrettin Hoca Yozgat Semalarında Uçtu

Yamaç Paraşütü Hedef Şampiyonasına Akşehir'den katılan Yamaç paraşütü öğretmen pilotu...

16.08.2014 16:16
Akşehir Turizmi Masaya Yatırıldı

Akşehir Turizmi Masaya Yatırıldı

Konya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ile Mevlana Kalkınma Ajansı tarafından, Akşehir’deki...

15.08.2014 17:04
Teker ve Darılmaz'dan Başkan Akkaya'ya...

Teker ve Darılmaz'dan Başkan Akkaya'ya...

Konya Kamu Hastaneleri Birliği Genel Sekreteri Op. Dr. Gökhan Darılmaz ile Konya Ağız ve...

13.08.2014 18:28
Darıca Konyalılarla Buluştu

Darıca Konyalılarla Buluştu

Darıca Belediyesi tarafından sekizincisi düzenlenen Şehirler ve Kültürler Kaynaşması,...

10.08.2014 16:10
Erdoğan: Çözüm Sürecinin Takipçisi...

Erdoğan: Çözüm Sürecinin Takipçisi...

Cumhurbaşkanı Adayı ve Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, "Çözüm sürecinin ülkemde...

09.08.2014 00:50

"Bir Bedel Ödenecekse, O Bedeli Önce Ben...

CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, "Ne ekeceksek, onu biçeceğiz.

07.08.2014 23:16
CHP Genel Başkanı Kılıçdaroğlu'nun...

CHP Genel Başkanı Kılıçdaroğlu'nun...

"Ne ekeceksek, onu biçeceğiz.

07.08.2014 22:35
Kılıçdaroğlu: Türkiye'de İlk

Kılıçdaroğlu: Türkiye'de İlk

CHP Genel Başkanı Kılıçdaroğlu, Türkiye'de ilk defa 14 siyasi partinin bir Cumhurbaşkanı...

07.08.2014 22:18

"Seçim Tercihimizi Doğru Yaparsak Türkiye'yi Huzura Kavuştururuz"

Kılıçdaroğlu, Eskişehir Sivrihisar'da yaptığı açıklamada, "Biz Başbakan seçmiyoruz, eğer seçim tercihimizi doğru yaparsak Türkiye'yi huzura...

07.08.2014 18:46
Darıca'da 8. Şehirler ve Kültürler...

Darıca'da 8. Şehirler ve Kültürler...

Darıca Belediyesi tarafından bu yıl sekizincisi düzenlenen Şehirler ve Kültürler...

06.08.2014 10:16
Korkusuz

Korkusuz" İkizler Erkekliğe İlk Adımı...

Bursa’nın Orhangazi ilçesinde, 2004-2009 döneminde belediye başkanlığı yapan Avukat...

05.08.2014 11:28
Prime Mall İskenderun'da, Ramazan Dolu...

Prime Mall İskenderun'da, Ramazan Dolu...

Prime Mall İskenderun Alışveriş Merkezi'ne gelenler Ramazan ayını dolu dolu yaşadı.

02.08.2014 14:22
Başkan Akkaya'ya Kadastro Daire...

Başkan Akkaya'ya Kadastro Daire...

Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü Kadastro Daire Başkanı Güngör Güzel, Akşehir Belediye...

01.08.2014 14:10
Macar Motosikletçi Mokus, Yaptığı...

Macar Motosikletçi Mokus, Yaptığı...

Dünyaca ünlü Macar motosikletçi Troger Mokus, 4 farklı motosiklet üzerinde yaptığı...

01.08.2014 11:00
Başarılı Tekvandocudan Başkan Akkaya'ya...

Başarılı Tekvandocudan Başkan Akkaya'ya...

Milli takım sporcusu olarak katıldığı Tekvando Şampiyonası’nda dünya üçüncüsü olan...

31.07.2014 17:51
Devamı için tıklayın.