Kentleşmeyle birlikte komşuluk ilişkileri çıkar ilişkilerine dönüşürüyor

Afyonkarahisar Kocetepe Üniversitesi (AKÜ) Sosyal Bilimler Enstitüsü'nün yaptığı bir araştırmada akrabalar arasındaki ilişkilerin zayıfladığı ortaya çıktı.

Afyonkarahisar Kocetepe Üniversitesi (AKÜ) Sosyal Bilimler Enstitüsü'nün yaptığı bir araştırmada akrabalar arasındaki ilişkilerin zayıfladığı ortaya çıktı. 'Akrabalık ve komşuluk ilişkisi üzerine' yapılan ankete katılan katılımcıların yarısı kentleşmeyle birlikte komşuluk ilişkisinin çıkar ilişkisine dönüştüğünü düşünüyor. Katılımcıların yarı ise aynı apartmanda oturmalarına rağmen ismini bilmedikleri çok sayıda komşuları olduğunu söylüyor. Araştırmanın dikkat çekici bir başka bulgusu da şehirde akrabaların ve akrabalarla ilişkilerin yerini dernek, kulüp ya da iş arkadaşlıklarının alması. AKÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, 'Kentleşme Sürecinde Akrabalık ve Komşuluk Kültürü' konulu bir tez çalışması yaptı. Genel olarak Afyonkarahisar'da şehirleşme sürecinde yaşanan akrabalık ve komşuluk kültüründeki değişimin incelendiği araştırma, Fen Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü öğretim üyesi ve Sosyal Bilimler Enstitü Müdürü Doç. Dr. Mehmet Karakaş danışmanlığında yüksek lisans öğrencisi Müjgan Gölçük Yağcı tarafından yapıldı. Afyonkarahisar'ın sosyolojik yapısını anlama ve daha sonra yapılacak araştırmalara temel olması açısından önem taşıyan çalışmanın birinci bölümünde kent ve kentleşme, Türkiye'de kentleşme komşuluk ve akrabalık kültürü hakkında kuramsal çerçeve konusu işlendi. Çalışmanın ikinci bölümde araştırmada izlenen yöntem ve teknikler hakkında bilgiler, üçüncü bölümde de araştırma bulguları ve bulguların yorumları yer aldı. Afyonkarahisar'ın 'Eski Afyon', 'Yeni Merkez' ve 'Çevre' olmak üzere üç bölgeye ayrılması ve bu bölgelerden seçilen ailelerden oluşan çalışmada yaklaşık 400 aile üzerinde anket ve gözlem teknikleri uygulandı. Araştırmanın sonuçları aile yapında çekirdek aileye doğru yaşanılan değişim nedeniyle akrabalar arasındaki ilişkinin zayıfladığını gösteriyor. Bunun en tipik örneği de akraba olarak daha çok anne ve babanın görülmesi. Katılımcıların yüzde 71 gibi büyük bir oranı akrabalardan sadece anne ve babalarıyla görüştüklerini ifade ediyor. Diğer yandan komşuluk ilişkilerinin niteliğine ilişkin sorulara verilen cevaplar da kentleşme sürecinde komşuluk kültüründeki değişmeleri ortaya koyuyor. Araştırmada kentleşme sürecinde komşuluk ilişkilerindeki değişime bağlı olarak da Afyonkarahisar'da yabancılaşma sürecinin yaşandığını gösteren bulgulara ulaşıldı. Katılımcıların yarısına yakın bir kısmı (yüzde 46) "Afyonkarahisar'da kentleşmeyle birlikte komşuluk ilişkisinin çıkar ilişkisine dönüştüğünü" düşünürken katılımcıların yüzde 66 gibi büyük bir kısmı da 'kentleşmeyle birlikte komşular arasında yardımlaşma ve dayanışmanın azaldığını' belirtiyor. Katılımcıların yarısı 'aynı apartmanda oturduğu halde daha ismini bilmediği ailelerin bulunduğunu' ifade ediyor. Kentlerde komşuya randevusuz gidilemediğini düşünenlerin oranı da yüzde 71. Araştırmanın dikkat çekici bir başka bulgusu da kentte akrabaların ve akrabalarla ilişkilerin yerini dernek, kulüp ya da iş arkadaşlıklarının aldığını düşünenlerin oranının yüzde 47. Araştırmada tüm bu sonuçların sadece kentleşmeye bağlı olduğu değil, kentleşmenin çözücü etkilerine rağmen Afyonkarahisar'ın toplumsal yapısında hala var olan kapalı toplum ilişkilerinin de etkili olduğu vurgulanıyor. Bunun en net örneği de araştırmaya katılanların yüzde 41'inin 'aynı meslekten olduğu komşularıyla daha sık görüştüğünü' ifade etmesi. Araştırmanın bulgularına göre, Afyonkarahisar'ın farklı bölgelerinde farklı aile yapıları bulunuyor. Eski Afyon ve çevresinde geleneksel büyük aile yapıları görülürken, Yeni Afyon ve Çevre'ye doğru gidildikçe çekirdek aile modeli yoğunluk kazanıyor. Bu sonuç, kentleşmenin belirleyici olduğu bölgelerde aile yapısının değiştiğini gösteriyor. Araştırmaya katılanların yüzde 16'sı, Afyon'da kentleşme sürecinde ilk göze çarpan değişimin yüksek binalar olduğunu belirtirken, yüzde 14'ü herhangi bir değişim olmadığını ifade ediyor. Bunları sırasıyla kültürün değişimi, hava kirliliği, yolların ve yol düzeninin değişmesi, sosyal faaliyetlerin artması, yeşil alanların azalması, trafik yoğunluğunun artması ve akrabalık ilişkilerinin zayıflaması gibi değişiklikler izliyor. Bir başka bulguya göre, katılımcıların yüzde 55'i Afyonkarahisar'ın hızlı kentleşmesindeki en önemli etkenin 'Afyon'un kavşak noktasında bulunması' olduğunu söylüyor. 'Üniversitenin etkili olduğunu' belirtenlerin oranı da yüzde 38. Araştırma verileri komşuluk ilişkileri ve dışarıdan gelenlere bakış çerçevesinde kapalı toplum yapısının hala korunduğunu gösteriyor. Başka illerden gelip Afyonkarahisar'da yaşayanlara yabancı gözüyle bakanların oranı yüzde 40. Bulgular Afyonlu olabilmek veya Afyonlu sayılabilmek için en az yirmi yıl Afyon'da yaşanması gerektiğini gösteriyor. Çünkü araştırmaya göre 20 yıl ve üzeri süredir Afyon'da yaşayanlar kendilerini Afyon'lu olarak tanımlarken kendilerinden sonra gelenleri yabancı olarak nitelendiriyor.




Reklam